Das Meer am Morgen – La mer à l’ aube – Volker Schlöndorff***

Eerder deze maand zond de ARD de in de lente van dit jaar in Berlijn en Biarritz verschenen ARTE tv -film van Volker Schlöndorff,  ‘Das Mer am Morgen’, opnieuw uit. Het gaat om een Duits -Franse coproductie die de dagboekgegevens van Ernst Jünger , Duits auteur in dienst van de Duitse bezetter in Parijs in WO II, als basis gebruikt. De dagboekgegevens zijn uitzonderlijk omdat ze de gebeurtenissen waarvan de jonge Franse held Guy Môquet deel uitmaakte, gedetailleerd beschrijven en ook de afscheidsbrieven bevatten van alle op 22 oktober 1941 gefusilleerde gijzelaars uit het strafkamp van Choisel in Bretagne. Het is gekend dat de Duitse regisseur Schlöndorff, die zijn opleiding in Frankrijk genoot als leerling van o.a. Alain Renais en Louis Malle, zich laat inspireren door de Duitse literatuur o.a. Heinrich Böll, Gunther Grass. Ditmaal door Ernst Jünger. Jünger zelf vernietigde zijn dagboekgegevens in 1944 maar er bleef een ‘doorslag’ bewaard die pas gedurende het vorige decennium aan het licht kwam.

De thema’s die Schlöndorff uitwerkt zijn die van ‘gehoorzaamheid’ en ‘schuld’. Ze worden in deze prent duidelijk ter discussie gesteld. Na de aanslag van het Franse verzet op twee Wehrmachtofficieren op 20 oktober 1941, volgt een grootscheepse wraakactie georchestreerd vanuit Berlijn, want de dader van de aanslag kon ontsnappen. De militaire vernietigingsmachine zou haar werk niet kunnen doen als één van de verantwoordelijken in het apparaat ‘blinde gehoorzaamheid’ zou weigeren. Maar iedereen schakelt zich als een goed geolied radertje in: Wehrmachtofficieren, Franse politie, collaboratie. En toch komt de Duitse bezettersmachine in deze film niet over als een monolitisch blok. Er wordt getwijfeld, er wordt rekening gehouden met de mogelijke plaatselijke reactie. Het waanzinnige represaillebevel uit Berlijn wordt afgezwakt. Ernst Jünger is in zijn uniform (officieel) anders dan als verfijnde afstandelijke burger (privé). De pas aangekomen jonge soldaat, die het fusilladecommando moet vervoegen, stort in wanneer hij Guy Môquet moet fusilleren. Is dit een mens? Hij wordt zo de antipode van de eerder clichématige commandobevelhebber-bullebak. De Franse politie in de persoon van sous-préfet Lecornu, handelt eveneens vanuit haar functie maar de strafkampleiding wordt krachtig teruggefloten door Abbé Moyon. De collaboratie verraadt zonder verpinken vroegere kameraadschap. En Lalet, die op trouwen staat en zou vrijkomen, wordt (o ironie van het lot) door een technisch-administratief foutje mee in de machine vermaald. Opvallend is de sereniteit waarmee de veroordeelden hun laatste uren voor de fusillade doorbrengen in het bijzijn van Abbé Moyon: ze schrijven een laatste brief aan hun naastbestaanden. Op 22 oktober (verjaardag van de gebeurtenis) werd de brief van Guy Môquet, in alle middelbare scholen van Frankrijk verplicht gelezen, als voorbeeld van moedig gedrag. Een verordening van president Sarkozy gedurende zijn ambtstermijn. Schlöndorff was hiervan, naar eigen zeggen, niet op de hoogte. Dat het om een jonge ‘rode’ gaat, een jonge 17-jarige communist en dat die jonge man in zijn laatste brief aan zijn familie hoopt dat ‘zijn dood niet voor niets’ zal zijn geweest, maakt dat hij in heel Frankrijk beschouwd wordt als hét symbool van ‘de vermoorde onschuld’. De jongen werd namelijk opgepakt omdat hij met enkele kameraden politieke pamfletjes in een bioscoop had staan uitdelen. Toen het Duitse publiek de film zag, erkende zowel de eerste als de derde generatie, dat hij ‘schuldgevoelens’ oproept; het Franse publiek reageerde zeer emotioneel en Schlöndorff zelf beweert dat hij gedurende zijn research voor de film, vaak in tranen zat. De inspiratie voor de titel haalde hij uit een gedicht van de Franse surrealistische verzetsdichter Robert Desnos, overleden in 1945 in het concentratiekamp van Theresienstadt:« Jamais d’autre que toi ne saluera la mer à l’aube ».

Het hele gedicht voorgedragen door Serge Regianni, de roman en een filmfragment.

TV-film: Volker Schlöndorff (Frankrijk, 2011, ARTE F)
Draaiboek: Volker Schlöndorff
Met: Léo Paul Salmain (Guy Môquet), Sébastien Accart (Bernard Lecornu), Jean-Marc Roulot (Lucien Touya), Ulrich Matthes (Ernst Jünger), Marc Barbé (Jean-Pierre Timbaud), Martin Loizillon (Claude Lalet), André Jung (General von Stülpnagel), Arielle Dombasle (Charmille)
Camera: Lubomir Bakchev, Muziek: Bruno Coulais, Montage: Susanne Hartmann, Klank: Philippe Garnier, Damien Aubry, Eric Bonnard
Produktie: Les Canards Sauvages, ARTE F, Provobis Film, 7ème Apache Films, BR, NDR, SWR, TV5 Monde, Producent: Bruno Petit, Olivier Poubelle

 

 

 

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s