Blanco – Peter Terrin****

Blanco - Peter TerrinNiet met de roman Post Mortem die de AKO Literatuurprijs 2012  won, ben ik begonnen maar met Blanco, een vroegere roman van Peter Terrin. In een paar leesbeurten was ik met de 185 blz. klaar. En zo wil de auteur het blijkbaar ook:

‘Ik heb in alles respect voor de lezer. Ik wil zijn tijd niet onnodig opeisen, dus ik vertel mijn verhaal zo bondig mogelijk. Waarom moet een boek 300 pagina’s zijn als het ook in 180 kan? Ik denk na over ieder woord. Ik hou er niet van als een schrijver mij zomaar 10.000 woorden teveel laat lezen. Ik hou alleen geen rekening met de lezer als het over de inhoud zelf gaat. Want waar te beginnen als je daar rekening mee houdt?’ [Bruin, de, Katja: VPRO boeken. Interview Verbeke en Terrin – 17/11/2003]

Blanco (2003), Terrins tweede roman, is misschien wel Terrins meest pakkende boek omdat het thema zoPeter Terrin universeel is: man verliest vrouw in brutale carjacking en wil zijn tienjarige zoon Igor ook niet ten onder zien gaan in een gek gedraaide wereld. Viktor, het nuchtere, al te nuchtere hoofdpersonage, wordt echter zelf steeds gekker en doet wat hij eigenlijk had willen vermijden. Viktor, de “overwinnaar” die dus zijn eigen graf graaft, is het prototypische Terrin-personage. Hij is een celbioloog die zweert bij “de kunde van het wisse, van het zekere”. Hij houdt van wiskundige logica en heeft zich voorgenomen om de afgrond, waarin hij door de moord op zijn vrouw is terechtgekomen, niet te negeren, maar integendeel stap voor stap more geometrico in zich op te nemen: “Zolang hij maar aandachtig bleef, kon hun weinig overkomen. Dat was de opdracht: alert zijn, altijd en overal.”Terrin laat Viktor zijn luciditeit zo extreem belijden tot hij in een omgekeerde, paranoïde wereld belandt. Als je alle onzekerheid wilt uitbannen, kom je terecht in een onmenselijk, machinaal universum. Het is frappant hoe vaak Terrins mannelijke protagonisten troost zoeken in de omarming van machines — een van zijn korte verhalen heet trouwens Mannen en machines— maar even vaak zijn het ook diezelfde machines, of machinale logica, die de gebruiker ten slotte de das omdoen. Viktor kijkt zo waanzinnig helder tegen de dingen aan tot die dingen zelf beginnen te praten. Ook dat is een constante in Terrins oeuvre: er zijn weinig hedendaagse schrijvers die banale voorwerpen zo sprekend kunnen beschrijven. Het lijken wel animistische objecten of projecties van een paranoïde geest die de dingwereld een gezicht geeft. Met Blanco werd Terrin voor het eerst echt opgemerkt in het literaire wereldje. Misschien dat de switch naar een nieuwe uitgeverij, De Arbeiderspers, daar ook iets mee te maken had, maar zijn literaire waarmerk van onderkoelde aandachtskunstenaar was met deze roman geboren: als Ferdinand Bordewijk of Willem Frederik Hermans een neefje hadden, dan heette hij Peter Terrin. Terrin kreeg voor Blanco zijn eerste(longlist)nominatie voor de AKO Literatuurprijs 2004. Al een tijdje circuleren er ondertussen filmplannen voor deze aangrijpende vader-zoonroman maar voorlopig is er nog niets concreets. [Hellemans, Frank: Altijd en overal alert. Aandachtskunstenaar Peter Terrin. Ons Erfdeel 2009/4]

Het is inderdaad een spannende roman die op een aangrijpende, pijnlijke en hallucinante manier eindigt. De vertelde tijd loopt over een jaar. Het verhaal start in medias res wanneer zijn vermoorde vrouw begraven wordt de dag na Allerzielen.

De lezer moet tot ongeveer het midden van de roman wachten voor de betekenis van de titel gaat oplichten: ‘Later dacht hij terug aan de jongen op de mountainbike. Hij herinnerde zich die onduidelijke verveling tijdens vakanties, dat geestelijke blanco, soms middagen lang: achteraf beschouwd een zalige tijd!’ Het leidmotief dat samenhangt met  wit, winter, sneeuw, kou, angst, dood wordt op gang getrokken door het sneeuwlandschapje dat in zijn kamer boven het voeteneind hangt. ‘Helena [z’n Slavische vrouw] had het gekocht toen ze hier pas woonden. Het was van een ontroerende eenvoud. Papier en een stuk houtskool, een paar welgekozen lijnen die een dalende helling suggereren waarlangs een pad naar een dorpje in de verte leidt. Halfweg twee figuurtjes, twee zwarte stippen, gedrongen, verkleumd.[…] Soms was het of ze stilstonden en niet wisten wat te doen.’ Regelmatig kijkt hij naar dat sneeuwlandschap als hij in zijn kamer op bed ligt en telkens ontdekt hij er andere dingen in tot hij zich op het einde met Helena en Igor in dat sneeuwlandschap bevindt. ‘Als door een microscoop zo afgetekend ziet hij de kristallen in de sneeuw, die het wandelpad tot borsthoogte insluit; Igor komt niet boven de wallen uit. Helena’s haar is in een knot gedraaid, een aura van ragfijne krulletjes omgeeft het strakke kapsel. het dorp schuilt in de diepte. Hand in hand staan ze stil, hun adem wolkt. Ze glimlachen naar elkaar en naar het wonderbaarlijke landschap, dat zonder enig geluid is, zonder enige kleur, zover het oog reikt enkel maar wit, door niets of niemand verstoord.’

Wat me  trof in deze roman is de accuraatheid waarmee de auteur een zintuigelijke waarneming kan oproepen: ‘Nergens anders dan op een perron waren gezichten ’s morgens zo grauw. Viktor vermoedde een oorzakelijk verband met de koude geur van roest, waaraan men in geen enkel station kan ontsnappen.’ Die ‘koude geur van roest’ hangt zowaar in je neus terwijl je het leest.

Kortom, het is alsof Blanco deze dagen op mijn leestafel moest terecht komen, nu het sneeuwlandschap buiten zo naadloos aansluit bij dat uit de roman en er een griepepidemie woedt. Het heeft bijgedragen tot de suspense waarin het boek me als lezer wist te brengen.

Advertisements

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

2 thoughts on “Blanco – Peter Terrin****”

  1. Reblogged this on The Sausage Machine and commented:
    … geweldig mooie aanloop op de ‘dikke’ Terrin, “Post Mortem”, de eerste nominatie voor De Inktaap 2014.

    … Met De Inktaap 2013 in mind, in volle debatstrijd op mijn oude school. Wat de weergave van zintuiglijke waarnemingen betreft, mijn leesgroepje was vol bewondering voor Pefko. Hoe doet hij het toch: zo moeiteloos “vloeiend” (Chiara) beschrijven, zonder zich in gezochte woorden te verliezen, dat je zomaar meegezogen wordt in het o zo herkenbare decor van onze tijd. “Het voorseizoen” is nochtans een “simpel” (Beau) verhaal dat je in enkele secondengewijs kunt samenvatten. Waarom moet het in 400 pagina’s vragen sommige critici zich over Pefko, zoals Terrin zich boven afvraagt onder het mom van respect voor zijn lezer? Voor ons moet er geen enkele pagina van “Het voorseizoen” geschrapt, oordeelden de inktaaplezers in mijn groepje vorige dinsdag. Ook zij waren door een hedendaagse roman ‘in suspens gebracht’. Tijdens het lezen waren ze de tijd vergeten.

    Like

    1. En gelijk hebben ze! De vertragende (beschrijvende) elementen in een roman zijn er niet alleen als bladvulling. Ze maken deel uit van het totale belevingsplaatje en niet zelden is de spanningsboog erbij gediend.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s