Vrouwen en kinderen eerst – Peter Terrin****

Vrouwen en kinderen eerst - Peter TerrinNa ‘Blanco’ (2003) las ik Peter Terrins volgende roman ‘Vrouwen en kinderen eerst’ (2004).  En deze tweede roman deed iets heel anders met me als de eerste. Waar ik bij de eerste roman in een paar leesbeurten doorheen het verhaal was, bleek dat deze keer niet zo best te lukken. Herhaaldelijk moest ik passages herlezen. Je wordt in een vervreemdende fictieve wereld gedropt. Een wereld zonder duidelijke identiteit. Een industriële site. Maar waar? De personages Karsten, Johan, Jean-Marc, Philippe en Antonio, zonder familienaam, zijn vreemden voor elkaar en spreken, behalve de eerste twee, geen gemeenschappelijke taal. Ze moeten een productieband in een failliete tegelfabriek ontmantelen en zijn gelogeerd in een oud, goedkoop hotel met een bizarre hotelbaas Harold. Er is ook een bizar en berooid dorp dat mijn- en fabriekssluiting heeft moeten doorstaan. Verder een schriel hotelkamermeisje dat ongevraagd haar diensten aanbiedt aan Karsten, de jonge meertalige leider van het ontmantelingsteam. Hij heeft een opdracht: volgens een in stapels dossiers gestipuleerd contract de productieband in de tegelfabriek binnen eenentwintig dagen ontmantelen.

Je merkt het, het onbepaalde lidwoord is hier zeer op zijn plaats: een groep mannen op een industriële site ergens in een bergvallei, logerend in een verlaten hotel met een bizarre hotelbaas en een eigenaardig kamermeisje. Een jonge teamverantwoordelijke met een opdracht. Een groep dorpelingen. Het zouden de dramatis personae kunnen zijn van een existentialistisch theaterstuk. De personages zijn gereduceerd tot hun essentie en  verrichten elke dag dezelfde mechanische handelingen: opstaan, ontbijten, naar de fabriek rijden in de vallei, de werktuigen bedienen om te ontmantelen, schaften, avondmaal gebruiken, opfrissen en pintje gaan drinken in het dorpscafé. Alleen Karsten staat erbuiten. Hij worstelt zich door de dossiers en door zijn ‘captainopdracht’. De verteller schaart zich achter hem en de visie die de lezer op de gebeurtenissen krijgt, is er één van ontstellende vervreemding. Zijn werknemers hebben ondanks hun taalbarrière beter contact met elkaar en de dorpelingen dan hij. Die vervreemding is op het einde van de roman beangstigend fysiek.

Het feit dat het verhaal zich afspeelt tegen een industrieel decor:  mijnschacht,  terrils, zandsilo, fabriekshal met productieband, brandoven, heftrucks, pallets, brugkraan, pneumatische sleutels en hamers, lasbranders enz., maakt dat de lezer  geconfronteerd wordt met een mechanische wereld en de economische realiteit van recessie en crisis. Deze wereld bestuurd door een leider die op cruciale momenten in een comfortabele zetel achter een kamerbreed kersenhouten bureau indommelt, wordt draaiend gehouden door een ingenieur en zijn assistent, een monteur en een constructeur. Om de deadline van de ontmanteling te halen worden finaal ook de werkloze dorpelingen ingeschakeld. Karsten is echter vervreemd van zijn basis, denkt dat hij voor de buitenwereld verborgen kan houden wat het daglicht niet verdraagt maar zet uiteindelijk zichzelf buiten spel. Alle werkzaamheden tijdig en volgens het boekje uitgevoerd, plaatsen Karsten – bijna elk hoofdstuk begint met zijn naam – in het centrum van de handeling. Er is die ene gangdeur die met geen sleutel te openen viel,  maar die met een eenvoudige draai aan de deurknop de laatste ruimte ontsluit. “Hij kreeg de indruk zich in de kern van de fabriek te begeven.”  “Maar hij voelde schroom, het donker was hier intiem,  het scheen hem oneerbiedig te zoeken op de tast. Zijdelings zag hij het schimmig plasje, dat bijna was opgedroogd; de dag trok zich vlug uit de gang terug.“ Zijn opdracht is volbracht : ” Alle in artikel 13 genoemde documenten,” mompelde hij opgewonden, “ter plaatse onderwerpen aan grondig onderzoek,met het oogmerk een optimaal beheer van onderhavig goed na afloop van de voorgeschreven termijn.”

De schapen die in deze roman opduiken, reële of uit steenkool gehouwen souvenirtjes, krijgen een symbolische betekenis: deemoedige volgzaamheid en behoefte aan leiderschap en bescherming. De opdracht wordt perfect afgewerkt in Karstens geval maar van onbesproken gedrag is hij niet. Juist die zwakheid lijkt hem de das om te doen. Hij is zo vol van zijn opdracht en de uitvoering van de werkzaamheden dat hij elk contact met de buitenwereld heeft verloren. Hij negeert de signalen van deze vervreemding en ontkent de realiteit van zijn situatie: een in het duister tastende gevangene.Wanneer je met grote ogen in het donker naar het ruisen van je eigen bloed staat te luisteren, ben je in de greep van een diepe existentiële angst.

Waarom dan ‘Vrouwen en kinderen eerst’? Er zijn geen vrouwen (behalve het kamermeisje) of kinderen in het verhaal te bespeuren tenzij: “Het zeildoek zat als kapjes over de onderdelen, onderaan dichtgesnoerd met touw. Daardoor kwamen ze hem nauwelijks meer voor als wat ze waren, vooral vanwege de vrolijke kleuren. Wat een succes, dacht Karsten hardop, dag eenentwintigen daar staat AT-289 helemaal klaar voor transport.[…]Voor wie hoog op de heuvels deze vallei ontdekt, voor wie geen benul heeft wat onder de kleuren schuilgaat, voor hen bestaan slechts de vormen, dacht hij. Sterk vereenvoudigde dieren uit een kinderboek, of blokken van een onbekend spel voor reusachtige kleuters…”

Dit ontmantelingsspel wordt door wie het resultaat ervan als buitenstaander ontdekt, slechts in zijn kinderlijk vereenvoudigde vormelijkheid waargenomen en niet in zijn ware wezen. Is Karsten en zijn missie een metafoor voor het schrijverschap? Lijkt het alleen maar kinderspel maar laat het schrijfproces de schrijver na gedane arbeid, vervreemd verweesd en vergeten achter? Doordat alles in deze roman van overbodige franje is ontdaan, nodigt hij de lezer uit om  zijn verbeelding maximaal aan te spreken. Dat zint me wel!

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s