Romantiek, een dubbele affaire – prof. dr. Maarten Doorman | VAM

Vorig jaar was het driehonderd jaar geleden dat Jean-Jacques Rousseau, vader van de romantiek, in Genève werd geboren (1712-1778).

In zijn voordracht voor de Vlaamse Academici Mechelen stelt Maarten Doorman dat de romantiek echter niet alleen een kunststroming of een tijdperk is, zij is ook een wereldbeeld dat de politiek, de moraal en de wetenschap betreft. Dat wereldbeeld is nog altijd niet voorbij. Volgens Maarten Doorman zitten we nog altijd gevangen in de romantische orde. Onze cultuur is bezeten van het verlangen naar echtheid. Het verleden fascineert ons en we zoeken naar roes en het exotische. Romantisch nationalisme bloeit weer als ooit tevoren. Maarten Doorman zet uiteen dat de kracht van de romantiek schuilt in haar dynamiek en haar tegenstellingen: het zelf en de ander, gevoel en verstand, wetenschap en kunst. Zo werpt Doorman een nieuw licht op de hedendaagse cultuur. En op onszelf. (Bron: VAM)

Rousseau en ikWat heeft Rousseau ons nog te vertellen? Deze vraag stelt filosoof Maarten Doorman zich in het recent verschenen boekje ‘Rousseau en ik’. Rousseau is de filosoof van de radicale eerlijkheid en authenticiteit en van het tegendeel, de menselijke vervreemding, een opvatting die zowel het marxisme als het existentialisme heeft beïnvloed. Doorman constateert dat de hedendaagse filosofen weinig heel hebben gelaten van het begrip authenticiteit. Authentiek spreken of handelen verliest zijn authenticiteit, zijn “onschuld” zodra er over wordt nagedacht. Het streven naar echtheid en natuurlijke goedheid is een paradox.

Rousseau was zich daarvan bewust en de tegenstellingen en paradoxen in zijn leven en in zijn werk zijn daar het pijnlijke en fascinerende bewijs van. Toch is het verlangen naar authenticiteit nooit zo groot geweest. Doorman verwijst naar uiteenlopende fenomenen als de bekentenisliteratuur, het toerisme, de moderne reclame en het politieke populisme. Hierover schrijft Doorman: “De mateloze behoefte aan authenticiteit produceert een wereld van kunstmatigheid, vol berekenend vertoon van eerlijkheid, spontaniteit en natuurlijk gedrag dat het vertrouwen in de politiek alleen maar ondergraaft”.  

Authenticiteit is een onhoudbaar ideaal, maar dat is nog geen reden, betoogt Maarten Doorman, om het kind met het badwater weg te gooien. Doorman verwijst onder andere naar de filosoof Charles Taylor. Taylor erkent vanuit het pijnlijke besef van de vervreemding die het moderne leven veroorzaakt, het verlangen naar authenticiteit, gemeenschapszin en traditie, maar waarschuwt voor het gevaar van nostalgie en sentimentaliteit, die authenticiteit in een “vervalst” verleden opsluiten.

Rousseau was zeker voorbarig in zijn afscheid van vooruitgangsbegrippen, maar het “ontmaskerende” postmodernisme dreigt ons nu in een weerloos cynisme te storten, waarbij wij steeds sneller over een bodemloze oppervlakte surfen. Is Rousseau een “ontmaskerd” romanticus, dan zijn de zere plekken die hij aanwees en de paradoxen waarop hij stuitte, nog altijd de onze. (Bron: Johan De Haes – Cobra.be)

Prof. dr. Maarten Doorman is bijzonder hoogleraar Kunstkritiek aan de Universiteit van Amsterdam en doceert cultuurfilosofie aan de Universiteit Maastricht. Hij is verder essayist, dichter en medewerker van de Volkskrant. Van hem verschenen de afgelopen jaren De romantische orde (derde druk 2012), Paralipomena.  ParalipomenaOpstellen over kunst, filosofie en literatuur (2007)Denkers in de grond. Een homerun langs 40 graven (2010) en Rousseau en ik. Over de erfzonde van de authenticteit (vijfde druk 2012), alle bij uitgeverij Bert Bakker. Onlangs verscheen ook zijn nieuwe dichtbundel Je kunt bellen bij uitgeverij Prometheus. (Bron: VAM)

.

Leven we onbewust verder in een romantisch verlangen naar een onhaalbaar ideaal van ‘echtheid’? Lopen we daarbij het gevaar te vervallen in nostalgie, sentimentaliteit, in alles wat ‘fake’, of ‘vervalste echtheid’ is? Is romantiek in die zin paradoxaal: een zo overtrokken verlangen naar ‘echtheid’ dat het onechtheid voortbrengt? Terwijl ik na de lezing in mijn wagen naar huis reed stelde ik mezelf de volgende vragen: wat is nu precies authenticiteit ? Is het niet de mate waarin iemand trouw is aan zijn eigen persoonlijkheid, geest, of karakter, ondanks alle externe invloeden? Is ons leven pas authentiek als de impuls tot handelen vanuit onszelf komt, en niet extern wordt geïnspireerd? Is authenticiteit dan überhaupt mogelijk want wie kan/wil zich afschermen van beïnvloeding door externe factoren? We leven in een tijd waarin je geacht wordt je eigen ik te exploreren en te realiseren. Jezelf zijn is evenwel onmogelijk”, aldus Maarten Doorman in een artikel in RektoVersoJuist deze authenticiteitsparadox is terug te voeren tot de romantische paradox à la Rousseau. En verder in het artikel: ‘Ik geloof namelijk dat dialectiek ín romantiek zit. De romantische omwenteling impliceert niet alleen dat verlichting en romantiek elkaars tegenpolen zijn, maar ook dat beide polen een synthese vormen in de romantiek zelf. Ik geloof dat je romantiek enkel vanuit de paradox kan begrijpen.’ Romantiek, een dubbele affaire dus.

  

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s