Spa – Elvis Peeters***

Speels onderkoeld romandebuut.

1‘Speels onderkoeld romandebuut’ blokletterde De Morgen in december 1998 toen Elvis Peeters’ debuutroman Spa verscheen. “Er lopen in Vlaanderen niet veel veronachtzaamde schrijvers rond, maar Elvis Peeters is een van hen”,  schreef een jaar later een recensent in De Standaard. Onlangs werd Elvis Peeters genomineerd voor de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2013 met zijn roman Dinsdag. De winnaar van de prijs wordt op 6 mei 2013 bekendgemaakt in Amsterdam en krijgt 50.000 euro.

Wat de DM-recensent in het gereblogde artikel over zijn debuutroman schrijft, sluit bijzonder goed aan bij mijn leeservaring van het werk. Het  117 bladzijden tellende absurde verhaal speelt zich af in een erg aantrekkelijk kader,Spa het kuuroord Spa met zijn station, zijn hotels, zijn Parc de Sept Heures en gaanderij, zijn beboste helling, zijn bron van tsaar Peter de Grote. Het is oktober en nog zonnig. Een man Hans en een vrouw Inge komen er ‘van nergens naar ergens’ aan en besluiten bij gebrek aan vrije hotelkamers, een kamer en bed te delen. Hans heeft  ‘een hond’ om het leven gebracht. Inges man is verongelukt in Spa, onder een trein, zo vertelt een oude man. Ze loopt regelmatig naar de brug over de spoorweg. Hans en Inge, de  meisjes, Anouk en Marie, op hun bromfietsen, de commentariërende wijsheden van  een oude man op een bank in het park, de onopgehelderde moord op een rechercheur, de sleutelbos met de sleutelhanger van bodemsaneringsbedrijf Soil Cleansing – wiens juridisch adviseur genoemd werd als verdachte in de moordzaak – in Inges op het perron achtergelaten tas en haar notitieboekje, vormen de ingrediënten van een minimalistisch verhaal dat meer suggereert dan dat het zegt. De non-communicatie tussen de personages doet erg Beckettiaans aan net als het wachten van Hans op Inge. Er is Inges glimlach die volgens de oude man iets prettigs mist; de eenzaamheid van beide hoofdpersonages; de liefde en het gemis; het nergens ergens zijn en vice versa. En er is de regen de laatste nacht van hun verblijf en de daaropvolgende ochtend. Het einde van een absurde, kille, vervreemdende situatie.

Elvis Peeters weet in Spa een surreële, verbaal afgemeten wereld op te roepen waarin werkelijkheid, fantasie en droom op mysterieuze wijze een intrigerende mix vormen.  k’ Heb Dinsdag alvast op de leestlijst staan. 

Een uitzonderlijke vrouw – Christophe Vekeman***

Een uitzonderlijke vrouw

De laatste roman van Christophe Vekeman ‘ Een uitzonderlijke vrouw’, De Arbeiderspers, 2012 is een brok literatuur die me verbaasd heeft. Behorend tot een generatie die zowat twintig jaar jonger is dan de mijne, bracht hij me in een wereld die ik slechts ten dele ken maar waar ik toch via mijn onderwijsloopbaan voldoende mee vertrouwd ben. Het eerste deel Evolutie schetst prachtig de innerlijke en uiterlijke ontwikkeling van hoofdpersoon Gwen die haar plaats zoekt thuis , op school en in haar vriendenkring: een buitenbeentje, hooghartig, verwaand en onzeker. Behept met een negatief zelfbeeld. Als post – punk puber en adolescent, op zoek naar identiteit,  verliest ze vrij onverwacht haar vader, in haar ogen ‘een goede man’. De relatie met haar moeder is bijzonder problematisch. In het tweede deel Een heel nieuwe start vernemen we hoe haar moeder zich in een bevrijdend New Age leven dompelt en hoe Gwen in UGent psychologie gaat studeren en psychoanalytica wil worden. Analytische gesprekken tussen haar en haar vriend Dieter – psycholoog aan de pillen – over de Freudiaanse en de Lacaniaanse therapieën en zeer veel zelfreflectie en –analyse maken het onderwerp uit van dit deel tot er zich tussen haar en haar stiefvader René en even later tussen haar en Dieter een seksueel vernederend conflict voordoet waardoor ze in een depressie belandt.  Ze meent nadien haar weg gevonden te hebben in de mystiek terwijl ze seksueel tal van mannen verleidt maar tegelijk afhoudt. Tot Dieter weer opdaagt … en haar redt. In het derde deel  Water en Vuur krijgen we het relaas van haar relatie met Dieter die ondertussen benoemd werd  tot psycholoog in een ziekenhuis. Gwen heeft haar studie opgegeven en werkt deeltijds in een bloemenzaak. ‘Buurman’ wordt de katalysator van de breuk in de relatie met Dieter. En Gwen, nu ja … die is nog steeds ‘uitzonderlijk’ in iets.  De persoonlijkheidsstructuur van dit hoofdpersonage kwam  me aanvankelijk volkomen onwaarschijnlijk over, hilarisch bij wijlen maar toch intelligent en doorwrocht.  Afgaande op het motto dat Vekeman zijn roman meegeeft – Freedom ‘s just another word for nothing left to lose (Kris Kristofferson) – gaat het je als lezer gaandeweg dagen dat de  auteur eigenlijk van een bijzonder fijn inzicht in de persoonlijkheidsontwikkeling  van zijn hoofdpersonage heeft blijk gegeven.  Gwens slotbeschouwingen over geluk nadat ze Dieter – die haar wekelijks verschillende brieven stuurde waarin hij beweerde haar te missen en haar terug te willen – met vrouw Sylvie en kinderen in Gent had opgemerkt:

Zou je niet mogen besluiten, kortom,  dat hij rijp was voor de instelling,  en niet om er te werken dus? Hoe gek was zijzelf niet geweest, al die jaren in Lochristi, toen zij het leven van alle mensen geleefd had – toen zij gelukkig geweest was, haar geluk van de daken had willen schreeuwen? Was het niet om huilend van in schaterlachen uit te barsten, als je eraan terugdacht? Was het zogenaamde geluk, waarover ook Dieter aan de telefoon gesproken had, niet het grootste, voornaamste symptoom van de menselijke waanzin, die de hele wereldbevolking in haar greep gevangen hield? Was het streven naar geluk, wat alle mensen deden genadeloos en cru, niets meer of minder dan een uiting dus van ronduit pathologisch egocentrisme, en was het geluk zelf, wanneer het voor korte of iets minder korte tijd was verworven, eenvoudigweg niets anders dan een fragiele waanvoorstelling, waarvan het werkelijk waanzinnige bestond uit de bespottelijke kerngedachte dat het altijd, of toch minstens levenslang, zou blijven duren(anders zou het immers geen geluk zijn)? Zeker, heel zeker. Bespottelijk – zeker. Om je te bescheuren. Het woord hilarisch – was het ook toen al niet, daar in Lochristi, voortdurend in haar geest aanwezig geweest? (blz 250)

De cirkel is rond:

Iemand, neem nu Gwen, neem nu mezelf, dacht ze, laat ons eerlijk wezen – iemand denkt dat ze bijzonder is, speciaal, een heel apart geval. Ze brengt haar kindertijd en jeugd door met erachter te komen waar zij in uitblinkt, wat haar talenten zoal zijn en waartoe zij uitverkoren is – ze wil zich verheffen boven wat de rest van de mensheid genoemd wordt, we spreken hier over niet minder dan straks liefst zeven miljard individuen, begin er maar aan, vooruit. Maar ze wil zich onderscheiden dus. Dat is haar doel. Slaagt zij erin, bereikt zij het te langen leste? In zoverre , ja, dat zij zich uiteindelijk van alle mensen die zij kent, hetzij in persoon, het zij enkel van naam – dat zij zich van de rest onderscheidt, door klaarblijkelijk als enige, als enige mens op de wereld, te beseffen dat zij net als iedereen is. Is dat geluk? Het is geen geluk, nee, het is beter dan geluk. Het is beter dan niets namelijk. (blz 251)

In het begin van de roman lezen we:

Voor wie lessen heeft getrokken uit het leven en dus uit ervaring meent te weten dat alles altijd slecht afloopt, zijn er natuurlijk redenen genoeg om nooit ergens nog een begin aan te maken maar Gwen was pas een kleuter toen ze de gewoonte aannam om zo weinig mogelijk te ondernemen. (blz 9)

“Wat voor iemand is Gwen eigenlijk?”  Een hysterisch superieur wezen? Een simpele nymfomane? Alleszins geen ‘gewone’! En, oh ja, gelaagdheid in het ultieme slot:

Het meisje, met kort, sluik, donker haar en een opmerkelijk hoekig gezicht, dat zij blijkbaar van haar moeder had geërfd , liep met hoge arm aan zijn [Dieters] hand, keek naar hem op en vroeg luid jengelend:”Papa, hebben wij licht of donker gras, papa?” (blz 252)

De onvervangbare – Simone Lenaerts****

De onvervangbare - Simone LenaertsDe oorlog is in de mode. Blijkbaar een rage’, zei ze met gekunstelde onverstoorbaarheid. ‘Sta je op het toneel verkleed met zo’n uniform met IJzeren Kruis, met al die versierselen en met een doodskopspeld op je kepie?’

Een zin uit de roman ‘De onvervangbare’ van Simone Lenaerts, uitgegeven bij De Geus,2012.

De moeder, Mireille Raveschot – Mathijs, spreekt hier haar zoon Robbie Raveschot – theateracteur – toe die van zijn oma – weduwe,  Germaine Rousseau – Carpentier in een tweede huwelijk Mathijs -Carpentier,  urenlang  video-interviews heeft afgenomen over haar tweeënhalf jaar internering in de Kriegswehrmachtkampen  van 1940 – 1945 o.a. in het vrouwenkamp Ravensbrück omdat ze samen met haar man Isidoor  in het verzet zat en  verraden werd door collaborateurs.  Dit gegeven is in de toen Antwerpse schippersfamilie steeds onder  het grootste ‘zwijgen’ voor de kinderen en kleinkinderen bewaard gebleven.  Mireille Raveschot die haar moeder ervoor waarschuwde van haar kinderen Robbie en Isabelle geen ‘derde generatiekinderen’ te maken met haar verhaal over de gebeurtenissen,  doet dat  op aandringen van haar kleinzoon juist wel.

Het zwijgen wordt doorbroken:  een uiterst beklemmend verhaal dat je niet in één ruk uitleest. Kundig gecomponeerd trouwens, want de evocatie van de scannen0010ontberingen, de vernederingen  en het mensonterende sadisme in de gevangenissen en kampen gaat crescendo tot je als lezer slechst zuivere afschuw  overhoudt voor de nazi’s.  Dat gegeven wordt prachtig gecounterd door de solidariteit van de vrouwen onderling. Het inwendige verzet, het zich volhardend niet gewonnen geven aan de vijand. Hun zelfrespect en trots die hen – letterlijk soms – staande houdt tegenover de duivelse vernietigingsdrang van het nazi-regime. Je gaat als lezer gaandeweg begrijpen waarom deze waarheid slechts met lotgenoten gedeeld kon worden. Waarom deze gebeurtenissen toch ook , aan volgende generaties  doorverteld moeten worden in plaats van verzwegen. De schrijfster laat via de toneelmonoloog van Robbie Raveschot de persoon van Kurt Gerstein aantreden , de ontdekker van Zyklon B of blauwzuur, om duidelijk te maken in welke ‘schizofrene’ situatie sommige nazi-officieren zich bevonden. De historische feiten worden dus in  een simultaan tijdsverloop vanuit verschillende perspectieven belicht. De roman start in deel een met ‘Slotzang’ en gaat verder in deel twee met ‘De onvervangbare’. In dat tweede deel – het relaas van oma – wordt regelmatig teruggekoppeld naar het eerste deel  om zodoende Robbies onbeantwoorde vragen uit zijn prille jeugd en tienerjaren tot en met de opvoering van de theatermonoloog en zijn zenuwinzinking te verklaren.

Simone Lenaerts  heeft haar roman gebaseerd op getuigenissen van overlevenden en op degelijke research. Het is de vierde roman over concentratie- en of werkkampen die ik tot op heden las: Primo Levi’s Is dit een mens, Herta Müllers Atemschaukel , Jeroen BrouwersBezonken Rood.  In deze rij hoort Lenaerts thuis. Het is een boek dat moest geschreven worden en dat net als ‘Spinnenverdriet’ en ‘Zeewater is zout, zeggen ze’ , parels van dialogen en typering bevat maar ook van situatieschetsen die dagen na lectuur beklijven. 

Erfgoedkleinood – Stop de tijd!

Borduurlap

Een erfgoedkleinood waarin mijn moeder zaliger op 9-jarige leeftijd haar borduurkunst op een schoolse oefenlap vastlegde. De schooljaarcijfers werden door haar initialen  LV  met elkaar verbonden. Letters, cijfers en decoratieve hoekfriezen werden in rood borduurgaren aangebracht, het kader in lichtblauw. En hoe de natuur in die dagen inspireerde tot decoratief ontwerp in de tekenles op de plaatselijke dorpsschool ziet u hier:

scannen0006 scannen0007

Al deze memorabilia katapulteren me terug in de tijd. Hoe was het om in die dagen als kind, niets vermoedend van wat op til was, enkele jaren later midden in een oorlog te belanden? Wat er gedurende het schooljaar 1935 -1936 in Europa en de wereld gebeurde kon ik hier nagaan. U zult mutadis mutandis meer dan één treffend vergelijkingspunt met onze tijd kunnen ontdekken o.a. de algemene bezuinigingsmaatregelen, de sociale onrust, de opkomst van het extreem rechtse nationalisme, de rassendiscriminatie … De geschiedenis, leert ze ons wat?

De zonde schrijft geschiedenis, de goedheid is stil

Goethe, Duits wetenschapper, toneelschrijver, romanschrijver, filosoof, dichter, natuuronderzoeker en staatsman (1749-1832)

De geschiedenis leert ons uiteindelijk alleen dit, dat de mensen niets uit haar willen leren.

Friedrich Hegel, Duits filosoof (1770-1831)

De geschiedenis is een cyclisch gedicht dat door de Tijd geschreven wordt op de geheugens der mensen.

P.B.Shelley, Engels dichter (1792-1822)

Zij die de geschiedenis lezen maar niet begrijpen, zijn gedoemd hem te herhalen

Harry Truman, Amerikaans president (1884-1972)

Dat de geschiedenis zich herhaalt, is vooral daarom zo leerzaam, omdat zij zich nooit op dezelfde wijze herhaalt. Men kan dus even goed beweren, dat de geschiedenis altijd weer nieuw is.

Simon Vestdijk, Nederlandse schrijver  (1898-1971)

De geschiedenis is het heden gezien door de toekomst

Godfried Bomans, Nederlandse schrijver (1913-1971)

De geschiedenis is een school, waarin men zich zelden aan het lesrooster houdt

Olof Palme, premier van Zweden, (1927-1986)

De geschiedenis van de mens is een begraafplaats van grote culturen die catastrofaal eindigden omdat ze te onbekwaam waren om rationeel, met een plan en uit vrije wil te reageren op uitdagingen

Erich Fromm, Duits – Amerikaans filosoof en psycholoog (1900-1980)

Het beginsel dat de menselijke natuur, in haar psychologische aspecten, niets meer is dan een produkt van de geschiedenis en bepaalde sociale betrekkingen, verwijdert alle belemmeringen voor dwang en manipulatie door de machthebbers.

Noam Chomsky, Amerikaans Linguist en politiek activist 1928-

Lisa Monaco, de antiterrorisme chef van het Witte Huis, komt uit Newton – The Boston Globe

Lisa Monaco’s brother has raced in the Boston Marathon. Like many in her native Newton, she has cheered runners along the route. But on Monday, after a pair of bombs ripped through crowds around the finish line, Monaco played a far more urgent role: briefing President Obama on details of the attack.

Lisa Monaco’s broer heeft geracet in de Boston Marathon. Zoals velen in haar geboorteplaats Newton, heeft ze lopers toegejuicht langs de route. Maar op zondag, nadat een paar bommen doorheen de menigte rondom de finish scheurden, speelde Monaco  een dringender rol: President Obama gedetailleerd  briefen over de aanslag.

via Lisa Monaco, White House counterterrorism chief, is Newton native – Nation – The Boston Globe.

Goed gekwalificeerde dames die het glazen plafond doorbreken en hun weg naar de top jobs maken, het is nog steeds niet zo gewoon. Toen ik dit artikel las na de gebeurtenissen in Boston van de voorbije week en vooral vanmorgen, vroeg ik me af wie deze vrouw is die in haar sleutelpositie zo effectief en efficiënt handelt.

Tragedie op de Boston Marathon: ooggetuigenverslag van een fotograaf – Lightbox

Tragedy at the Boston Marathon: One Photographer’s Eyewitness Account – LightBox.

De stad Boston, in het hart getroffen, op Patriot’s Day gedurende een vriendelijke en vreedzame sportmanifestatie als de marathon. De stad Boston met haar eerste Italiaanse democratische burgemeester Tomas Menino. De stad Boston, thuishaven van het MIT en Harvard University (Cambridge). Boston de welvarende. En president Obama die het geen terreuraanslag noemt en zegt: ” … er zijn vandaag geen Republikeinen of Democraten er zijn alleen Amerikanen.”  De beelden getuigen van een snelle en professionele hulpverlening. Maar wat doet de fotograaf met de beelden en wat doen de beelden met de fotograaf:

But then a cop came to me, grabbed me, and said: “Do me a favor. Do not exploit the situation.” And that resonated with me. I can’t think about it — I gotta keep doing what I’m doing.

I always wondered what it would be like when I see photographers covering this stuff all over the world. You go to Israel and then there’s an explosion and photographers are there. It’s haunting to be a journalist and have to cover it. I don’t ever want to have to do that again. (TIME – 15/03/2013)

De hele gebeurtenis stemt tot nadenken.

 

 

HERE – Braden King ****

Story Synopsis | HERE | A Braden King Film starring Ben Foster and Lubna Azabal | Out now on DVD, iTunes, Netflix & more!.

Prachtige roadmovie. Intens mooi, intelligent en ontroerend liefdesverhaal. Betoverende Armeense landschappen en cultuur. Poëtisch artistieke interludia. Niet recent maar een ‘must see’.

Stills-TIF000032

%d bloggers liken dit: