Gruuthuse en het afscheid van een vriend anno 1400

scannen0001Een eerder frisse 16° C en windkracht 5 op de beaufortschaal, we hadden beter weer verwacht voor een uitstap naar Brugge. We, dat waren twee oud-germanisten (KULeuven) die de tentoonstelling ‘Liefde en devotie’ zouden gaan bezoeken. Wat we jaren aan onze leerlingen als een pareltje van Middelnederlandse elegische poëzie hadden aangeboden nl. Jan Moritoens ‘Egidius waer bestu bleven’ uit het Gruuthusehandschrift dat rond 1400 in Brugge werd samengesteld,  konden we nu in zijn authentieke manuscriptvorm gaan bekijken. Het Gruuthusehandschrift dat verwijst naar Lodewijk van Gruuthuse (ca. 1422-1492) is een hoogtepunt  in de Nederlandse literatuurgeschiedenis en een veelzijdige cultuurhistorische bron. Het bevat 7 gebeden, 147 liederen en 16 gedichten allemaal in het Nederlands. Vijf verschillende kopiisten penden het neer. Het oogt – misschien in tegenstelling tot elke verwachting – erg eenvoudig: enkel teksten en notenbalken, geen miniaturen. Het werd in de loop van de geschiedenis zelfs bijgesneden en opnieuw ingebonden. Van de meeste teksten zijn de auteurs onbekend. Twee van hen zijn echter wel geïdentificeerd: Jan Van Hulst en Jan Moritoen. Het Gruuthusehandschrift bevat de oudste verzameling wereldlijke liederen met muzieknotatie in het Middelnederlands. De meeste teksten zijn uniek en uitsluitend in het Gruuthusehandschrift overgeleverd. Op de getoonde bladzijden staat de beroemde tekst ‘Egidius waer bestu bleven’: een klaaglied om een overleden vriend.

En … wie was Egidius? Het lied ontroert meer dan zeshonderd jaar na zijn ontstaan nog steeds. Archiefonderzoek maakte namelijk onlangs duidelijk dat de man ook echt in Brugge heeft geleefd. Zijn naam was Gillis Honin (Egidius is Latijn voor Gillis). De archiefstukken maken duidelijk dat hij een rijke handelsagent was, tevens kerkmeester van de Sint-Walburgakerk. In 1385 wordt hij schepen maar hij sterft onverwacht op 8 oktober, beladen met schulden. In het Gruuthusehandschrift staat nog een tweede tekst over Egidius. Daarin wordt verwezen naar zijn mooie stem.

Interessant is de informatieve video die toont hoe via röntgendoorlichting de authenticiteit van het Gruuthusehandschrift werd bepaald op basis van de chemische stoffen aanwezig in het wapenschild dat op de tweede bladzijde van het manuscript staat afgebeeld als eigendomskenmerk. Het Gruuthusehandschrift bleef bijna vijfhonderd jaar verborgen in een privébibliotheek. In het midden van de 19de eeuw gaf Charles-Louis Carton, oprichter van het Instituut Spermalie in Brugge, het voor het eerst uit. Vanaf dan groeide de faam van dit handschrift bij onderzoekers en lezers via diverse uitgaven en bloemlezingen. Sinds 2007 is het in het bezit van de Koninklijke Bibliotheek van Nederland en werd het voor iedereen toegankelijk.

In noyaelre trauwen fijn, Sonder fraude of malengien, Willic eeuwich haer dienre zijn, Want duecht ende vruecht doet si ghescien. (GH II,12)

Bijna alle liederen in het Gruuthusehandschrift bezingen de liefde. In de meeste teksten is de toon hoofs en elegant en ook de devotionele liefde tot Maria is nooit veraf. Behalve liefdespoëzie bevinden zich in de rode minnekamer allerlei voorwerpen die met ‘de minne’ te maken hebben: juwelen, bruidskoffertjes, minnekistjes, spiegelhoudertjes, een minnebrief op rijm en insignes.

De teksten in het handschrift zijn bestemd om in ’gezelschap’ voorgedragen, gezongen of gebeden te worden. De samenstellers en de gebruikers maken deel uit van de rijkere burgerij in Brugge, actief in handel en hoogstaande ambachten. Ze zitten in het stadsbestuur en zijn lid van religieuze broederschappen die op bedevaart gaan en aan goede werken doen. Via geluidsopnamen konden we verschillende vertolkingen van het Egidiuslied en andere liederen uit het handschrift beluisteren en synchroon op een scherm kon elke bezoeker meteen ook de middeleeuwse muzieknotatie meelezen.

In een educatieve ruimte kunnen jongeren hun liefdesverzen creatief neerpennen en naar hartelust illustreren.

Aan het eind van de tentoonstelling een erg mooie artistieke installatie  A chair – An Empty Room 2013 (libretto: Brody Neuenschwandler; camera: Jens Vanysacker; beeldmontage: Igor De Baec; muzikale compositie en soundscape: Jeroen D’Hoe; sopraan solo: Annelies Van Gramberen; akoestische en elektrische gitaren: Sim Van Thienen; sopraan saxofoon: Peter Vandendriessche; klankopname en mix: Johan Favoreel) en even verder de gotische bidkapel van het Gruuthusepaleis.

Nog tot 23 juni in het Gruuthusemuseum, Dijver 17, 8000 Brugge

Advertisements

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s