Berlinde De Bruyckere – Sculptures and drawings 2000 – 2014 | S.M.A.K. | GENT

1008457081
foto: cobra.be

Jaren terug, in Watou, zag ik het werk I never promised you a rosegarden (1991) van Berlinde De Bruyckere. Loden rozen in gigantische rieten manden op een rek. Lood een soepel maar koud metaal, riet een eerder taai maar warm materiaal en dan die verwijzing naar de roman van dezelfde titel. Het werk liet een indruk na. Ik kon toen niet nalaten om die rozen even te voelen.

Berlinde De Bruyckere nu bijna 25 jaar later in het S.M.A.K. (Gent) met een mid-career presentatie van haar werk in ‘Sculptures & drawings 2000 – 2014’. Een mooie gelegenheid om een daguitstap naar de Arteveldestad te maken, beslisten drie germanisten.

Ook nu bewerkstelligden de werken een indringende ervaring. Terwijl we door de museumzalen liepen, bleef slechts één woord door mijn gedachten jagen, ‘abbatoir’. Kadavers, lijken van mensen, dieren en bomen vullen de vitrinekasten. Kwetsuren vormen het onderwerp van de reeksen tekeningen. Pijn, lijden, wonden, uiteengerukt vlees … ook als toeschouwer wordt je een beetje het hart uitgerukt. De paradoxen leven en dood, liefde en haat, wreedheid en tederheid worden tastbaar aanwezig gesteld. De materialen van zeer tegenstrijdige structuur smeden raakpunten tussen uitersten. Spil van de solotentoonstelling is Kreupelhout – Cripplewood (2012-2013)  dat op de Biënnale van Venetië (2013) in het Belgische paviljoen te zien was. Het resultaat van een samenwerking met Nobelprijswinnaar voor literatuur J. M. Coetzee. Het toont de gedaanteverandering van een indrukwekkende boom tot een kwetsbaar lichaam tussen plant, mens en dier. Het wezen staat niet recht maar ligt geveld neer. Het hout is vervangen door ingekleurde was die doet denken aan doorbloede aderen, de ivoorkleur van botten en ziekelijk-grijs-rozig vlees. Een met takken doorboorde stronk roept het beeld van Sint-Sebastiaan op. Zijn met pijlen doorzeefde romp versmelt De Bruyckere met de boom waartegen de heilige werd geëxecuteerd. Verder bindt en verbindt ze de stronk met touw, riemen, haken en doeken tot een samenhangende organische massa. De tere en uitgeteerde takken, vlees, wonden en littekens benadrukken kwetsbaarheid. De kunstenaar legt het doortakte en zich vertakkende wezen neer op een zacht bed van kussens en omzwachteld het, alsof ze het wil troosten en verzorgen, wil ondersteunen in zijn overlevingsstrijd.1 In dit werk, zal blijken, zijn alle kernmotieven van de kunstenaar in samengebalde vorm aanwezig. In verweerde bovendelen van oude kasten heeft ze in 019 en 028 (2007) boomstronken geëtaleerd. Verzaagde rompen van bomen in kasten die ooit ook bomen waren. Onderaan in de kasten stapels dekens. Het deken, een andere metafoor in De Bruyckeres werk, verwijst naar zorg en zachtheid maar ook naar vluchtelingenkampen,  daklozen en dood.  […] achter de boomstammen en takken schuilt een verhaal. Ze zijn stuk voor stuk afkomstig uit de tuin van de kunstenares en het aangrenzende (intussen volledig gerooide) bos. De Gentse gaf de zieke, geknakte of ongewenste exemplaren een nieuwe wassen huid. Een imposant nieuw leven, ook al worden ze overeind gehouden door flinterdunne draden en zijn hun onzichtbare wortels ingeduffeld met comfortabele dekens.2  En de geweien. Van bomen naar geweien is een kleine stap. Het majestueuze takkenstel op de hertenkoppen bezorgt menig dier last; van fysieke beperkingen (in elkaar vast raken bij gevechten bv.) tot de grote zichtbaarheid voor jagers. De Bruyckere presenteert de geweien als fragiele, gewonde lichamen van vlees en bloed die met zware vleeshaken aan de muur zijn bevestigd.3 Bijzonder aangrijpend zijn Lost (2006) , een aan één poot opgehangen paard, metafoor voor de oorlogsgruwel en Aan-één (2009), een verminkt koppel paarden dat bijna menselijk aanvoelt. In een vitrinekast takelen de paardenlichamen, in elkaar verstrengeld en ineen gewrongen, samen af. De paardenhuiden nodigen uit tot een zachte streling, wekken een immens mededogen, spreken een woordeloze tragiek. De tekeningenreeksen Aaneengenaaid (2003) en Uit elkaar gegroeid (1998) zijn er thematisch mee verwant. Ze verbeelden de hang naar de misschien wel onmogelijke eenheid tussen de geslachten. De constante psychische dynamiek tussen het mannelijke en het vrouwelijke in liefde en leed. Het lijden in religieuze zin dient zich onmiskenbaar aan in Doornenkroon (2008-2009). En de manier waarop de lichamen van ‘Schmerzensmann I en II’(2006) zich rond een paal kronkelen en vastklampen terwijl het leven eruit wegvloeit, herinnert aan poses in oude meesterwerken over de kruisiging.4

De beelden en tekeningen van Berlinde De Bruyckere zijn tegelijk gruwelijk en op een heel aparte wijze mooi. Ze zijn niet eenvoudig te vatten of te interpreteren. Bij elke blik ontsluiten zich andere betekenismogelijkheden. Ze worden in deze tentoonstelling bovendien samengebracht in een esthetisch bijzonder doordachte context.

  1. Museumgids: Sculptures & drawings 2000-2014, S.M.A.K., Gent, 18-10-2014_15-02-2015 blz.5
  2. Berlinde De Bruyckere: nu in S.M.A.K. Gent, straks in Gemeentemuseum Den Haag, Ons Erfdeel, 20 oktober 2014
  3. Berlinde De Bruyckere: nu in S.M.A.K. Gent, straks in Gemeentemuseum Den Haag, Ons Erfdeel, 20 oktober 2014
  4. Museumgids: Sculptures & drawings 2000-2014, S.M.A.K., Gent, 18-10-2014_15-02-2015 blz.12 

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s