Onvoltooide liefdesbrieven – Michaïl Sjisjkin*****

9789021446783Acht weken lang was de Russische schrijver Michaïl Sjisjkin in 2013 te gast in België. Op uitnodiging van Passa Porta verbleef hij in Vollezele in Villa Hellebosch. Van 16 maart tot 1 april is hij dit jaar als Writer in Residence  te gast in de Schrijversresidentie aan het Spui in Amsterdam. Sjisjkin schrijft spraakmakende romans zo o.a. het in 2013 in het Nederlands bij Querido verschenen Onvoltooide liefdesbrieven. De vertaling is van Gerard Cruys. In zijn lezing voor de Vertalersgeluktournee 2014 omschrijft deze vertalen als ‘een oefening in medemenselijkheid’.  Hij oogstte met de vertaling van de roman ook de lof van Pieter Boulogne en Boris Noordenbos.

De auteur

Michaïl Sjiskin (Moskou, 1961) studeerde Engels en Duits in Moskou. Nadien oefende hij verschillende beroepen uit, van straatveger tot vertaler. Sjisjkin debuteerde in 1993 met het korte verhaal Kalligrafieles. Ondertussen is hij uitgegroeid tot één van de meest gewaardeerde Russische schrijvers van dit moment. Zijn werk wordt vergeleken met dat van grote namen uit de Russische literaire traditie zoals Tolstoj, Poesjkin en Tsjechov en werd bekroond met de drie grootste literaire prijzen in Rusland: de Russian Booker Prize, de Big Book Award en de National Bestseller Award. Sinds 1995 woont hij in Zurich. Onvoltooide liefdesbrieven werd in meer dan vijfentwintig talen vertaald; de Nederlandse vertaling van Gerard Cruys werd genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2014. Recent vertaalde hij ook Sjisjkins laatste roman Venushaar (Querido).

Het verhaal

Twee geliefden schrijven elkaar brieven vol verlangen. Hij, Volodja, is als soldaat op weg naar Peking, waar een geallieerde strijdmacht de Bokseropstand neerslaat. Zij, Sasja, wacht in de hoofdstad van Rusland op zijn terugkeer. Maar er gebeurt wat met de tijd. Waar de brieven van Volodja over zijn dood heen – “Kijk, er is een vel papier, er is een zegel, er is een handtekening, maar waar is mijn zoon?” Toen kon ze zich niet meer inhouden, en ik ook niet. We barstten in snikken uit.” (blz. 81) – blijven rapporteren over de opstand in Tiensin en Peking (1900), wordt Sasja langzaam ouder in Sint-Petersburg. Ze blijken elkaar over de grens van de dood te schrijven.

Grootse literatuur

Als lezer voel je snel: dit is geen boek om op de trein of op het strand te lezen. De brievenroman legt brief per brief een mozaïek van eenvoudige dagelijkse gebeurtenissen en gevoelens bloot. Het woord zelf, het schrijven, bezit de enorme kracht om de liefde te laten zegevieren over de dood heen. Ontroerend schijnbaar kinderlijk naïeve situaties wisselen af met gruwelijke, realistische oorlogstaferelen. Alles wordt verteld met een ontwapenende oprechtheid. Deze regel bijvoorbeeld lezen in een brief van Volodja aan zijn Sasjenka wetende dat hij ‘sneuvelde’ – “Maar wanneer zal je deze brief krijgen? En zal je hem wel krijgen? Maar je kent immers het gezegde: de enige brieven die niet aankomen, zijn brieven die niet geschreven worden.” (blz.112) “Ik weet dat een brief die ik heb geschreven hoe dan ook bij je zal aankomen, maar wat ik niet heb geschreven zal spoorloos verdwijnen. Daarom schrijf ik je, Sasjenka van me ! (blz.166) – getuigt van een onverwoestbaar geloof in de eeuwigheidswaarde van het woord, van het schrijverschap. Dat schrijverschap is echter een genade maar ook een voortdurende strijd “ Daarna gingen de woorden weg, het gonzen verdween, en opnieuw begonnen de bevliegingen van leegte, echte aanvallen – ik huiverde, ik trilde, lag dagenlang op mijn divan en ging nergens naartoe -, ik kon mezelf niet uitleggen: waarom moest je ergens naartoe gaan? Wie moest er ergens naartoe gaan? Wat is naartoe gaan? Wat is ik? Wat is wat? En het ergste: stel dat de woorden niet meer naar me toe komen? (blz.161) Ook al sluiten de mozaïekjes niet aan bij elkaar, al is er een enorme afstand in ruimte en tijd tussen beide geliefden ‘Lichamen kunnen elkaar raken, en er is ook geen lege ruimte tussen de zielen. De mensen worden wat ze altijd geweest zijn: licht en warmte’ (blz.311) Ook al zijn de dood, de aftakeling, de vergankelijkheid in deze roman alom tegenwoordig hun tegendeel, het leven, de liefde, het geschreven woord, de eeuwigheid zijn dat eveneens tot in de cirkelstructuur van de roman toe.

De titel

De Russische titel Pis’movnik betekent: brievenboek, een populair genre in de 18de en 19de eeuw. Vanwaar dan Onvoltooide liefdesbrieven? Volodja aan Sasjenka: “Ik kan de gedachte niet van me afzetten dat elke brief, zelfs deze, de laatste kan zijn. Of een onvoltooide. Alleen in opera’s eindigt alles zinvol, met de laatste noot van de afsluitende aria. Maar hier wordt lukraak gestorven.” (blz.200) Michaïl  Sjisjkin heeft een voorkeur voor het onvolmaakte der dingen, het imperfecte, het in wording zijnde …

Onvoltooide liefdesbrieven is oorlog en vrede, stad en datsja, arbeid en vrije tijd, kind en volwassene, vader en moeder, man en vrouw, minnaar en minnares, ik en niet ik, realiteit en sprookje, ontstaan en vergaan, lente, zomer, herfst en winter. “… alles [zou] al voor de oerknal hebben bestaan – zowel de nog niet gezegde woorden als alle zichtbare en onzichtbare melkwegen. […] Het was een samenballing van licht en warmte.” (blz. 5) Onvoltooide liefdesbrieven, liefde met de kracht van de oerknal tot de samenballing in warmte en licht.

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s