Ik kom terug – Adriaan van Dis****

In zijn moeder had Adriaan van Dis zich nooit zo verdiept. Hij doet dat alsnog in haar laatste levensfase, als beiden op elkaar zijn aangewezen. Een zachte dood in ruil voor een levensverhaal – een boek met een knetterende lading.- de Volkskrant (15/10/2014)

De kilheid van moeder Van Dis was het gevolg van haar non-conformistische bestaan. De breuk met de wereld van streng-protestantse grondbezitters, de confrontatie met gevluchte Belgische soldaten in het grensgebied tijdens de Eerste Wereldoorlog, het huwelijk met een gekleurde militair, het zich handhaven tussen dronken militairen in een tropische buitenpost, de verliefdheid op een Duitse arts in de kolonie, het samenleven met een gehuwde en geesteszieke man en de onverwerkte ontberingen en vernederingen in de Japanse kampen, hadden hun tol geëist.

Overleven was vergeten, of tenminste doen alsof. Het reizen van Parijs en zijn verre huisje op het Hollandse platteland naar het rusthuis waar zij zich tegelijk afwerend en veeleisend gedraagt, zorgt bij de schrijver voor zeer tegengestelde gevoelens. “Op mijn negentiende verliet ik het ouderlijke huis en likte de wonden van de moederliefde”. Zij werd mijn nachtmerrie, schrijft hij elders, maar hij verlangt naar haar antwoorden en verhalen. Bewondering en woede begeleiden hem op weg naar begrip en herkenning. – cobra.be (6/11/2014)

Het is een heel mooi boek geworden. Bij vlagen ontroerend, humoristisch, soms zelfs een beetje plat en dan weer hoogdravend. Terwijl je door het leven van de moeder bladert, begin je de hardheid en afstandelijkheid steeds beter te begrijpen doordat duidelijk wordt waar ze vandaan komt en wat ze heeft doorgemaakt. Het ene moment voel je sympathie voor deze vrouw en het andere moment snap je compleet de frustratie van haar zoon. Een leven mooi verwoord. – Literair Nederland (28/2/2015)

Bungelend appeltje

Toch is dit “moederproject”, zoals de auteur het op de laatste bladzijden noemt, geslaagd. De moeder wordt genuanceerd geportretteerd, niet alleen haar afstandelijke houding en afkeer van lichamelijk contact, ook haar felheid en haar politieke bewustheid maken er een overtuigend portret van, dat van “een bange vrouw in de schaduw van haar tierende man”. De ironische toon maakt de emoties verteerbaar. De toenadering tussen zoon en moeder leidt enerzijds tot begrip en mededogen, maar evenzeer tot wrevel en pestgedrag aan beide kanten. Bovendien merkt de verteller dat hij meer met zijn moeder gemeen heeft dan hem lief is, ook de kwaaie trekjes en de angst.

Bovenal is dit boek geslaagd door de manier waarop de verteller zichzelf ontdekt en blootgeeft door over haar te schrijven. Via de herinneringen en anekdotes gaat het verhaal evenzeer over de moeder als over hemzelf. Haar kilte is zijn hunkering naar warmte. Wanneer beiden naar het geboortehuis op zoek gaan en de moeder een gesprek voert met een nazaat van haar vaders vroegere pachters, voelt de ik zich een buitenstaander. De lezer voelt zijn afgunst: “Die man aan haar arm had haar zoon kunnen zijn, zo vertrouwd ze daar liepen.” Wanneer hijzelf even later zijn hand op haar schouder legt, “rilde ze zich los”. Zijn plek in de familiestamboom blijft die van een bungelend appeltje onderaan, een bastaard zonder nageslacht. Hij is het die haar verhalen kleurt en zo tot haar probeert door te dringen: “‘Hoor je,’ zei ik, ‘jij praat in mij en ik in jou.’” Dat komt vooral tot uiting in die verhalen die niet als een monoloog van de moeder zijn weergegeven, maar worden naverteld in een stemmenspel, waarbij het voor de lezer onduidelijk of de moeder dit nu zo aan de zoon heeft verteld, dan wel of de zoon ze reconstrueert en interpreteert.

Ik kom terug is een boek over strijd, van de zoon met de moeder, de moeder met haar kampherinneringen, haar huwelijken en het naderende sterven – “oud worden is ook oorlog,” zegt ze –, het gaat over de worsteling van de schrijver met het neerschrijven van dit verhaal, maar bovenal is Ik kom terug het verhaal van een strijd tussen een zoon en een schrijver. – Ons Erdeel 2 / 2015 – Lut Missinne

indexEnkele passages (hoofdstukje 34) die ikzelf aanstreepte in de roman waaronder ook de passage, zo ontdekte ik, die door uitgeverij Atlas/Contact, in bovenstaande video werd vastgelegd:

“Een tuinier leeft in de toekomst. Een tuinier ziet het leven in de dood. Ik schrok van die gedachte. Dit had ik van haar, zoals het buiten ontbijten in de regen – rituelen uit mijn tuinjongensjaren, afgekeken van mijn moeder.” blz.169

“Tuinieren was verhalen doorgeven, aarzelend, maar ze kwamen onvermijdelijk los als je in de aarde woelde. Een tuin leek ook op een verhaal, vond ze, en daar kon ze armzwaaiend over praten.” blz 179

“Straks zal mijn lichaam geen schaduw meer hebben, maar ben ik toch aanwezig, ruim de flat niet op, verschuif niets, want ik kom terug, laat alles zoals het is, minstens een week, anders verdwaal ik.” blz. 173

De zoon beslist een gastenkamer in het rusthuis te betrekken en brengt in zijn huis alles op orde voor zijn vertrek:

“Na het klaren van de huisklussen – personeel, er gaat niets boven personeel- en het pakken van mijn spullen, maakte ik nog een ronde over het terrein, met de ogen van iemand die er anders zou terugkeren: als wees. Bejaarde wees. Ik plukte emmers bloemen, geen bes, geen braam of peul, maar ogenkost voor een stervende: afrikaantjes, lupines, rozen, floxen, lathyrus en pioendahlia’s, haar lievelingsbloem, nog ernstig in de knop, maar ze leken hun best te doen om dik en rood op tijd op haar crematie te zijn.[ …] Ik wilde alsnog mijn tuin met haar delen al had ze nooit een voet op mijn grond gezet.” blz 172-173

“ De meegebrachte bloemen werden steel voor steel toegesproken, al kon ze het niet laten mij een tuinles te lezen: zie nou toch hoe slap ze zijn, had ik ze soms laat op de dag geplukt? ‘Je weet toch dat het ’s morgens moet. Nou, je wordt bedankt.’ “ blz. 174

 Een oprechte autobiografische, familie- en moederroman die hier en daar wat ‘slappe’ kantjes blootlegt maar charmeert door zijn onverbloemde openheid.

Auteur: Blauwkruikje

Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium - Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s