100 jaar Slag van Passendale

Last Post Menenpoort – 30 juli 2017 – foto: VRT

De BBC-herdenking van de Slag bij Passendale was ongezien, indrukwekkend, spectaculair. Ik stemde af op BBC Two en volgde zowel de ceremonie aan de Menenpoort als het evenement op de Markt van Ieper. Ieper werd voor menige Engelse familie een pelgrimsoord, een plek waar ze hun verloren verwanten konden gedenken. Koning Filip trof – het moge gezegd – een gevoelige snaar met zijn toespraak aan de Menenpoort:

Every time we stand here under the Menin Gate, we feel overwhelmed by the immensity of the sacrifice of the men whose names surround us. And when a fresh breeze whispers through the arches, it touches something inside all of us. It is as if the fallen were telling us : we did this for you. Indeed, they came to our country from near and far to defend our freedom alongside our own soldiers. Ever since, we have expressed our gratitude to these heroes, and a hundred years have passed without it being diminished.

De BBC had een drietal experten rond de gesprekstafel uitgenodigd, waaronder historica Sophie De Schaepdrijver, die commentaar gaven bij de herdenking van de Totale Oorlog en de Derde Slag bij Passendale. Tyne Cot Cemetery, en alle andere oorlogskerkhoven in de regio, laten je als bezoeker verweesd staan bij het verlies van zo’n massa jonge mannen. Er zijn ook de eerder zeldzame Duitse kerkhoven, waarover Sophie De Schaepdrijver opmerkte dat de verliezen aan die zijde eveneens immens waren. Spontaan rees in het gesprek daarbij dan de vraag hoe verantwoord deze slachtpartij was en of de jonge mannen aan weerszijden van de frontlijn dit alles nog als een ‘heilige plicht’ ervoeren. De meerderheid wel, dacht één van de gesprekspartners.  Wie inzag wat er gebeurde, dacht daar echter anders over:

Net voor het begin van de Slag schrijft Siegfried Sassoon een fel protest tegen de oorlog. De dichter had als officier in Frankrijk gevochten en was thuis aan het  herstellen van een verwonding.  “Ik heb het lijden van de troepen gezien en meegemaakt, en ik kan niet langer meewerken aan het verlengen van dat lijden, dat, geloof ik, slechte en onrechtvaardige doelstellingen dient. Ik protesteer niet tegen de manier van oorlogsvoeren, maar wel tegen de politieke fouten en de oneerlijkheid waarvoor de mannen die vechten worden opgeofferd.”  De tekst verscheen op 31 juli in meerdere kranten. Normaal had de bekende Sassoon  hiervoor door een krijgsraad berecht moeten worden, maar dat durfden de Britse autoriteiten niet.  Hij werd naar een ziekenhuis gestuurd en er behandeld voor een ‘inzinking’. Meer op 100 jaar slag van Passendale (VRT).

Naar de Westhoek reizen en je laten treffen door de gruwel van een niets en niemand ontziende oorlog, is stil worden en beseffen dat herdenkingseducatie pas nuttig is als er ook gewerkt wordt aan vredeseducatie,  deradicalisering, vluchtelingenhulp, omgang met trauma en angst, illegale wapenhandel, een ban op kernwapens, humanitaire hulp. Schoonheid nastreven en beleven met oorlogsgruwel, het roept gemengde gevoelens op. We vergeten de feiten niet. Daarom werd de dagdagelijkse gewoonheid van dat herdenken, door de koning ook niet vergeten: Members of the Last Post Association organise the ceremony day after day, on busy summer evenings and quiet winter nights. For your dedication, we thank you.

Dit eerbetoon en de vraag om together with the new generations, [to] renew our commitment to the fallen to use the freedom we owe to them in a way that honours their immense sacrifice,  vormden zonder bombarie de eenvoudige, grootse woorden van een gevoelige koning.

 

 

De Wereld van De Wachter – Dirk De Wachter*****

In De wereld van De Wachter. Uitgeverij Lannoo Campus, stapt psychiater Dirk De Wachter uit zijn psychiaterstoel  en geeft in 13 hoofdstukken – met vooraf een paar inleidende stukjes en aan het einde een Nawoord en Bronnenlijst- een lucide kijk op ‘zijn wereld’, die ook onze wereld is, ons daarmee binnenloodsend in zijn visie op God?, Stil?, Totaal?, Klein?, Zin?, Economie?, Vlucht?, Tijd?, Moeten?, Jeugd?, Virtueel?, Lichaam?, Kunst? Elk hoofdstuk wordt voorafgegaan door een citaat uit . Vasili Grossmans roman Leven & Lot  Volgens De Wachter „de grootste schrijver van de twintigste eeuw, naast Marcel Proust en Thomas Mann”.

Moeten ? „We zijn bang voor verveling, maar vooral van de stilte die ze met zich meebrengt. Die confronteert ons met de tijd, op een andere manier dan de drukte doet. Waar de drukte ons de illusie oplevert dat we de tijd voorbij kunnen lopen, als we maar snel genoeg zijn, haakt de stilte ons vast aan het eindige moment.” blz. 126

De auteur slaagt erin om moeilijke materie toegankelijk weer te geven. Hij stelt zich op als een zoekende met de zoekenden, iemand die durft niet-te-weten maar die in alles wat hij kritiseert de blik hoopvol en liefdevol op de Ander houdt. In Borderline Times diagnosticeerde hij met een klinische blik de maatschappij. In dit boek wil hij echter dat medische kader loslaten om zo ‘in een diepere laag waarin complexe, paradoxale, soms onbegrijpelijke krachten spelen’, te komen. Van die krachten probeert hij een staal te nemen. Daarbij moet de onbegrijpelijkheid van het Zijn, ons niet machteloos of cynisch maken, stelt hij. Het denken zelf heeft zin ook al leidt het niet altijd tot directe en efficiënte oplossingen […]. Het geruststellende kader wordt losgelaten, de onzekerheid neemt terug toe, de gemakkelijke oplossingen worden steeds weer in vraag gesteld.

“De antwoorden voor de wereld kunnen nooit definitief zijn, maar altijd weer zoekend, hortend, corrigerend. Het menselijke wezen zoekt blijvend zin in de worsteling met zijn onbegrijpelijke lot.” blz. 11

De auteur voelt zich ongemakkelijk omdat hij zelf niet ontsnapt aan de wetten van de ikkige tijd maar  beklemtoont dat we zijn in de blik van de Ander, de face-en-face- avoir l’ autre dans sa peau, zoals Levinas dat zo krachtig uitdrukt en hij verklaart zich voor enkele van zijn rijke gedachten ook schatplichtig aan de Nederlandse filosoof Sam Ijsseling en voor meer begrip over de multiculturele wereld in verandering aan de visionaire scherpzinnigheid van  Hind Fraihi.

Dirk De Wachter profileert zich in dit boek als een gids die durft te hopen dat het kleine Goede het grote Kwaad uiteindelijk zal beteugelen. Hij heeft geen pasklare antwoorden voor de ellende en het verdriet van onze tijd en geen specifieke raadgevingen maar kijkt hoopvol naar solidaire bottom-up-initiatieven en schrijft een belangrijke rol toe aan de kunst, die bijzondere aspecten van onze ongrijpbare essentie kan doen oplichten.

In een interview met De Wereld Morgen:

U besteedt veel aandacht aan de rol van kunst en cultuur in uw boeken. Toevallig in tijden waarin die onder vuur liggen en zich voortdurend lijken te moeten bewijzen.

“Kan kunst de wereld redden? Volmondig ja. Ook kunst kan de wereld redden, met de nadruk op ‘ook’. De kunsten zijn geen eiland. Ze bestaan bij gratie van de wereld, de samenleving. De wereld definieert de kunsten. Maar engagement in de kunst kan ook doorslaan. Al te geëngageerde kunst, kunst die een stellige boodschap vertolkt is propaganda, geen kunst. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de nazikunst. De kunstenaar moet blijven vragen stellen.

Ik moet nu spontaan denken aan Bukowski’s gedicht ‘Style’.

“Style is the answer to everything.
A fresh way to approach a dull or dangerous thing
To do a dull thing with style is preferable to doing a dangerous thing without it
To do a dangerous thing with style is what I call art

Bullfighting can be an art
Boxing can be an art
Loving can be an art
Opening a can of sardines can be an art”

Het is niet zozeer wat je doet, maar hoe je dingen doet die ze betekenis geeft.

Kunstenaars zijn visionairen, zij voelen dingen aan die de rest van de wereld (nog) niet ziet. Zij zijn perfect geplaatst om onze ogen te openen voor wat we doorgaans negeren.”

Ondanks uw kritische stem toont u zich erg mild voor het individu. U bent scherp voor structuren, maar ontziet de mensen.

“Dat klopt. Wanneer ik tegenover iemand zit die de meest ondenkbare racistische uitspraken doet, dan keur ik die niet goed, maar probeer ik te begrijpen wat er gaande is. Ieder mens heeft zijn verhaal, zijn achtergrond en geschiedenis. Achter het zichtbare zit veel verborgen wat we niet weten. Ieder mens is kwetsbaar. Tegenover die kwetsbaarheid moet je mededogen stellen.

Voor mij is kwetsbaarheid een talent. Een groot deel van de menselijke creativiteit komt voort uit kwetsbaarheid. Maar onze samenleving heeft maar weinig plaats voor het kwetsbare. Tegelijkertijd worden structuren wel gemaakt door mensen en zijn het ook alleen mensen die ze kunnen veranderen. Structuren zijn geen anonieme entiteiten en ze zijn niet van “de anderen”. We zijn allemaal verantwoordelijk.

“We willen alles perfectioneren, alles lijkt maakbaar, als je maar hard genoeg je best doet. Zelfs in de liefde willen we de ander kneden, zoeken we naar de perfecte relatie op maat. We zijn ziek in maakbaarheid. We hebben God in de hemel afgeschoten en zijn zelf God geworden. Dat is een vergissing. Ik pleit voor zingeving en aandacht voor zorg, maar wel als universele waarden, niet vanuit een conservatieve of religieus geïnspireerde visie. Mijn pleidooi betekent dus niet dat we terug moeten naar hoe het vroeger was, naar de verzuiling en de betutteling, maar wel dat we moeten nadenken hoe we deze nieuwe tijd vorm willen geven.” uit: De Wereld Morgen – Bieke Prunelle

Google doodle en …

20 Belgische trekpleisters in de Google doodle voor de Nationale Feestdag 2017

… kent u ook de 99 redenen waarom België EIGENZINNIG FENOMENAAL is? 🙂 Een beetje chauvinisme op een dag als vandaag kan geen kwaad, toch?

Op deze nationale feestdag is het boeiend om [ook] eens op een andere manier over onze geschiedenis te denken dan we hoorden op de schoolbanken. VRT-journalist Jos De Greef kijkt eigenzinnig naar dat verleden en ziet een België dat al altijd meertalig was en ouder is dan het officiële geboortejaar.