Die nacht zag ik haar – Drago Jančar*****

Drago Jančar (Maribor, 13 april 1948) is een van de belangrijkste hedendaagse Sloveense schrijvers. Hij is ook actief als scenarioschrijver, toneelschrijver en essayist. Hij staat in zijn thuisland eveneens bekend om zijn maatschappelijk engagement en zijn kritische houding tegenover de politiek. Van hem kwam me de voorbije week het boek onder ogen To noč sem jo videl, Die nacht zag ik haar, 2010. In 2018 vertaalde Roel Schuyt het voor uitgeverij Querido naar het Nederlands. Hij voorzag het van een Nawoord waarin wordt verwezen naar de realiteit waarop de roman gebaseerd is. De feiten speelden zich af in Joegoslavië gedurende de Tweede Wereldoorlog.

Veronika Zarnik is een vrijgevochten, zelfstandige, sensuele en excentrieke vrouw, ongrijpbaar en mateloos intrigerend, iemand die je niet snel vergeet. Samen met haar man Leo vormt ze een onconventioneel paar. Op een nacht in januari 1944 verdwijnt het stel onder mysterieuze omstandigheden van hun landgoed. Vijf mensen die hen goed gekend hebben blijven achter met vragen en vertellen elk wat er vóór, tijdens en na die winternacht is gebeurd. Wie was die geheimzinnige Veronika eigenlijk? Wat had ze te verbergen?

Het eerst aan het woord is de Servische cavalerieofficier Stefan Radovanovič die in Palmanova in krijgsgevangenschap zit en op een nacht haar in een droom meent te ontwaren. Hij gaf haar in opdracht van zijn overste majoor Hič, die bevriend is met haar man Leo Zarnik, paardrijlessen en er ontspint zich tussen beiden een romance die hen naar het zuiden van Joegoslavië tegen de Bulgaarse grens voert en nadien naar de stad Maribor aan de Drava-rivier in het noorden van Joegoslavië.

In het tweede hoofdstuk is Veronika’s dementerende moeder, mevrouw Josipina, aan het woord, zij zit voor het raam van een woning in Ljubljana en krijgt nog slechts bezoek van de broer van haar schoonzoon Leo, Filip. Ze leeft van haar herinneringen en wacht op de terugkeer van haar in de oorlog verdwenen dochter. Filip onderneemt een poging om via een Duitse legerarts in München Veronika op het spoor te komen.

In het derde hoofdstuk is dan de oude legerarts uit München aan het woord en vernemen we zijn relaas en aandeel in de geheimzinnige verdwijning van Veronika en haar man.

In het vierde hoofdstuk luisteren we naar Joži, de oppermeid op landgoed Podgorska in de regio van Gorenja Vas, waar Veronika en Leo gedurende de Tweede Wereldoorlog wonen en waar zij hun personeel uit de omringende dorpen betrekken.

Het vijfde en laatste hoofdstuk geeft het woord aan de oude Jarenek, als stalknecht, paardenverzorger en landarbeider verbonden aan landgoed Podgorska. Hij komt het dichtst bij de waarheid over de verdwijning van Veronika en Leo.

Enkele recensies over de roman:

Wat begon als een simpele whodunit, wordt uiteindelijk een geslaagd portret van de complexe samenleving in Joegoslavië voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. Door mensen uit verschillende etnische groepen en sociale klassen te laten spreken, maakt Jančar de breuklijnen in die samenleving zichtbaar: van steedse taferelen die doen denken aan The Great Gatsby tot het harde, met slivovitsj overgoten bestaan op het platteland.’ – De Standaard der Letteren

Maar wat je persoonlijke voorkeur ook moge zijn, of hoe je voornaamste interessesfeer er ook mag uitzien, de grootste kracht van de roman schuilt in het feit dat hij veel meer is dan ‘de som der delen’, in die zin dat Drago Jancar ons onder meer laat zien, over de hele lijn genomen, dat in oorlogstijd, méér nog dan in alledaagse omstandigheden, niets is wat het lijkt, en dat mensen en toestanden steevast met elkaar wedijveren in verraderlijkheid. Politiek, ideologie en militaire strategie zijn vaak maar schaamlapjes voor onderliggende motieven als seksuele begeerte en jaloersheid, en hoe verder het boek vordert – wat wil zeggen: hoe meer de intriges en onverwachte wendingen elkaar opstapelen –, des te sterker geraak je er als lezer van doordrongen dat het leven in het algemeen en het bestaan in oorlogstijd in het bijzonder met groot gemak de vergelijking met een op hol geslagen mallemolen kan doorstaan. – Christophe Vekeman

Deze roman maakt het relaas op van een verscheurd land; de kiemen van de etnische spanningen die in de jaren 1990 aanleiding zouden geven tot een afschuwelijke burgeroorlog waren duidelijk al lang aanwezig. Maar vooral toont Drago Jančar de morele dubbelzinnigheid van die tijd, hij neemt de lezer mee naar de grijze zone waar de flinterdunne grens tussen goed en kwaad, loyaliteit en verraad, vriend- en vijandschap bijzonder vaag wordt. Ergens in het boek wordt een Duitse tegeltjeswijsheid aangehaald: Der größte Schuft im ganzen Land, das ist und bleibt der Denunziant. Zoals het echter altijd gaat met tegeltjeswijsheden, blijkt de realiteit net iets complexer te zijn, vooral in omstandigheden waar verraad een wel erg relatief begrip wordt – bron: literairnederland.nl

Auteur: Blauwkruikje

Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: