OER. De wortels van Vlaanderen – Caermersklooster – Gent *****

Het Patershol, kruispunt Vrouwebroersstraat – Plotersgracht

Het Caermersklooster ligt in het Gentse Patershol. Die wijk is vandaag de dag bekend voor de vele restaurants die achter de historische gevels schuilen. Dat stadsbeeld dateert maar van het einde van de 20ste eeuw. In de 12de eeuw bevolkten vooral ambachtslieden zoals schoenmakers (‘corduwaniers’) deze wijk. Later bouwden advocaten en magistraten hier hun mooie burgerhuizen.Voor hun werk moesten zij immers vaak in het Gravensteen zijn: dat was tot de 18de eeuw de zetel van verschillende bestuursorganen. Tijdens de industriële revolutie verarmde de wijk tot een arbeidersbuurt in de schaduw van detextielfabrieken. Daarna kwam de opwaardering van de wijk.

Restaurant Roots in de Vrouwebroersstraat

De naam Patershol zou teruggaan op een donkere gang die onder de infirmerie van een klooster naar de Plotersgracht liep.Het was het ‘klooster van de geschoeide karmelieten’. De karmelieten waren oorspronkelijk kluizenaars in het Nabije Oosten.De heilige Maagd Maria zou hen op de berg Karmel in Palestina bevolen hebben om een kloosterorde te stichten: vandaar de naam karmelieten of de volksnaam vrouwebroers.

Caermersklooster – Lange Steenstraat

OER is een weerspiegeling van een belangrijk kantelmoment in de Vlaamse kunstgeschiedenis, van ca. 1881 tot 1930. De tentoonstelling brengt een uitzonderlijke selectie van topstukken van de meest invloedrijke schilders uit die periode; de stukken bevinden zich grotendeel in privébezit en worden voor de eerste keer getoond aan het publiek.

Vanaf de 19de eeuw wordt België een van de belangrijkste industriële naties van de wereld. Boeren worden arbeiders. Ze verlaten het platteland voor de stad, en hokken daar dicht op elkaar gepakt in stinkende beluiken. Fabrieksschoorstenen walmen dag en nacht. Geen wonder dat het heimwee naar het verloren boerenverleden steekt.

Kunstenaars als Emile Claus, Gustave Van de Woestyne, George Minne en Valerius De Saedeleer verlaten het vuile Gent. In de Leiestreek kunnen ze vrij ademen, en vinden ze echo’s van de verloren idylle. Elk op hun manier zoeken ze – bewust of onbewust – hun ‘roots’. De een vindt die in rijpe korenvelden, de ander in de bruegeliaanse poëzie van een winterlandschap of in het getaande gezicht van een boer. In hun schilderijen, beelden en tekeningen zweemt een soort collectieve essentie van wat Vlaanderen is. Een monumentale, complexloze en vaak bijna spirituele ode aan de streek en haar bewoners.

DSC03490
Licht en leven, Emile Claus (1849-1924) en het luminisme.

Maar ook buiten Latem wordt geschilderd. In Oostende schippert James Ensor tussen reële vissers en burleske fantasieën – want ook absurde humor blijkt typisch Vlaams.

En bij het begin van de 20ste eeuw voelt Léon Spilliaert zich verloren in een steeds sneller veranderende wereld. En dan moet de oorlog nog beginnen.

Léon Spilliaert (1881-1946) – Solitude

De Eerste Wereldoorlog blijkt een breuklijn. Buitenlandse ballingschappen maken dat kunstenaars als Gust. De Smet, Frits Van den Berghe, Constant Permeke en Edgard Tytgat voeling krijgen met wat internationaal beweegt op de artistieke scène.

Rik Wouters (1882-1916) en zijn geliefde Nel
Constant Permeke (1886 -1952) – Het zwarte brood

Ook zij halen inspiratie uit het volkse leven en vullen deze aan met caféinterieurs, kermissen, circussen en variété. In de kunstwerken verweven zij hun eigen emoties en creëren een hoogst persoonlijke blik op de toenmalige wereld.

Edgard Tytgat 1879-1957

Nog tot 6 augustus 2017 – meer info: www.caermersklooster.be
Tekstbron: brochures van de tentoonstelling en het Caermersklooster

Waarom verwoest IS zijn eigen moskee? – analyse van Lucas Vanclooster

“Dort wo man Bücher verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen” – “Waar men boeken verbrandt, branden ook snel mensen” – Heinrich Heine (1797 – 1856 )

Cultuur kan ons redden concludeert Lucas Vanclooster in zijn analyse van de feiten in Mosoul (Irak) waar IS de Al-Nuri moskee van binnenuit tot ontploffing bracht op een voor moslims symbolische dag.

Oud Mosoul, een Yezidi-heiligdom aan de linkerkant en de Nouri-moskeeminaret rechts – Wikipedia

Toch nog altijd beter om oude gebouwen te verwoesten, dan nieuwe ziekenhuizen en mensen, hoor je wel eens. ’t Zijn maar stenen, waar ligt het verschil, hier of daar in Palma…hoe heet het alweer? Feit is dat de verwoesting van mensen en cultuur samen gaat. Herinner je Heinrich Heine.Wie geen respect heeft voor het mooiste meest artistieke wat de mens heeft verwezenlijkt, ontziet die mens zelf ook niet. Of de natuur. Wie de Al-Nuri van de aardbodem laat verdwijnen, vermoordt ook elk individu dat daar 800 jaar geleden aan meewerkte en het al die tijd in goede staat doorgaf aan volgende generaties. Die meedogenloze leiders verwoesten cultuur omdat die altijd kiemen van verzet bevat. Als ze alle kunst en architectuur hebben platgeslagen, lijken ze zelf reuzen. Als ze elke herinnering verdrinken, zijn zij pioniers. De verwoesters van cultureel erfgoed plegen misdaden tegen de mensheid en moeten om die reden voor de allerhoogste internationale rechtbanken verschijnen, en zware straffen krijgen. Onderwijs en media moeten inzetten op cultuur en geschiedenis. We hebben het niet geweten, of wat kan het mij schelen, mogen nooit argumenten worden om barbarisme te vergoelijken.

Doornroosje nog niet helemaal wakker gekust

Over de ontdekking van een stukje DG Kulturerbe

Kastanjedreef – Knoppenburg, Neudorf (B) – foto: frie peeters

Op weg van Raeren naar Eupen via de Neustraße, stopte ik even in buurtschap Neudorf, waar zich volgens de toeristische gids nog een burcht bevond. Groot was mijn verbazing toen ik de lange kastanjedreef inliep en er zich een  aard sprookjesslot  aan het gebladerte onttrok, omgeven langs de zuidwestelijke zijde door weidse landerijen. De oorspronkelijke naam was “Hof auf der Heyde”, maar het gebouw dat in de 16de eeuw ontstond, dankt zijn huidige naam aan de twee knopvormige uientorens, die later werden toegevoegd.

Schloss Knoppenburg (noordwestzijde), Neudorf (B) – foto frie peeters

Het imposante slot is in u-vorm gebouwd: een hoofdgebouw geflankeerd door bijgebouwen met twee grote hoektorens (zwiebeltürme) en twee kleine entreetorens. Er werd blijkbaar een eigenaar gevonden die het goed een nieuwe toekomst wil geven. Maar de restauratiepremies  worden niet zomaar toegekend. Het heeft vaak veel voeten in de aarde voor een monument de status ‘beschermd’ krijgt,  terwijl monumenten niet alleen fascinerende verhalen te vertellen hebben maar ook de levende getuigen zijn van de geschiedenis. In het geval van Knoppenburg kregen zowel gebouw als landschap die status toegekend. Het middelste gebouw, het herenhuis (19de eeuw) in classicistische stijl, kreeg sinds 2010 een grondige renovatie. De zijvleugels (16de eeuw) moeten blijkbaar nog even op hun beurt wachten. Het hele domein is 46 ha groot en omgeven door prachtige natuur. Een mooie gelegenheid om bij  verdere deskundige restauratie de verbeelding aan het werk te laten en ons misschien éénmaal per jaar even binnen te laten gluren om te bewonderen hoe de eigenaar zijn schone slaapster  weer wakker wist te kussen.

Schloss Knoppenburg (zuidwestzijde), Neudorf (B) – foto: frie peeters