Na de bevrijding – J.C. Bloem

Na de bevrijding

I

Schoon en stralend is, gelijk toen, het voorjaar,
Koud des morgens, maar als de dagen verder
Opengaan, is de eeuwige lucht een wonder
Voor de geredden.

In ’t doorzichtig waas over al de brake
Landen ploegen weder de trage paarden
Als altijd, wijl nog de nabije verten
Dreunen van oorlog.

Dit beleefd te hebben, dit heellijfs uit te
Mogen spreken, ieder ontwaken weer te
Weten: heen is, en nu voorgoed, de welhaast
Duldloze knechtschap –

Waard is het, vijf jaren gesmacht te hebben,
Nu opstandig, dan weer gelaten, en niet
Eén van de ongeborenen zal de vrijheid
Ooit zo beseffen.

II

Regelmaat der kerende getijden!
Wat is ’t hart, dat het ooit heeft gevreesd,
Schoon het wist, dat lente ’t kwam bevrijden,
Stralend als zij altijd is geweest.

Alomtegenwoordig, onverstoorbaar
Is het leven, dat den dood ontbloeit,
En de kleinste klacht schijnt nauwlijks oorbaar,
Waar de rogge om de ruïnes groeit.

J.C. Bloem (1887-1966)
uit: Sintels (1945)


Vandaag een gedicht van J.C Bloem omdat het zo krachtig het gevoel van overwinning  op verdrukking (het welhaast duldloze knechtschap) weergeeft op een stralende lentedag. De lente (stralend als zij altijd is geweest) is ook de universele topos van (politieke) vernieuwing en/of verandering in onze dagen. In de  lente is alles vol belofte. En ik besef: ik ben één van die toen nog ongeborenen die de vrijheid ooit zo zal beseffen. 

In de landelijke omgeving van Boortmeerbeek (Schiplaken), Kampenhout (Berg) en Zemst (Elewijt) groeien momenteel de landbouwgewassen in een beschermd landschap, op het voormalige slagveld van 1914 -1918; verschijnen langs de veldwegen de klaprozen en neemt de wilde natuur het over langs een relict van WO II:

V1-bomkrater in Steentjesbos – foto: fp

Tijdens WO II keerde de oorlog terug naar het Steentjesbos. Na de bevrijding in 1944 bleven de Duitsers de stad Antwerpen bestoken met V1 en V2-bommen, hun nieuwste vergeldingswapens, in een poging om Antwerpen met de grond gelijk te maken en de geallieerde aanvoer van oorlogsgoederen via de haven te verhinderen. In het najaar van 1944 viel er een V1-bom in het Steentjesbos. Hierbij vielen gelukkig geen slachtoffers. Natuurpunt heeft de bomput hersteld. Nu vormt die een habitat voor libellen en amfibieën. –Erfgoed Groene Vallei – Natuurpunt.

Alomtegenwoordig, onverstoorbaar / Is het leven …

Met dank aan Neërlandistiek en Raymond Noë voor het gedicht

Advertenties

Door de lens van de bezetter. Vlaams Brabants Erfgoed op Duitse negatieven 1914 -1918

Op een zondag in oktober fietste ik nog even naar Tildonk. Er vond een gezellige Belevingsmarkt en Oogstfeest plaats vol ambiance. De bezoeker kon er een kijkje gaan nemen in de Nieuwe Kloostertuin, een samentuin in een uniek kader in hartje Tildonk en proeven van allerlei lekkere streekproducten.

Mechelsestraat in Leuven toen en nu.

In de kloostertuin van het Ursulineninstituut werden echter ook foto’s tentoongesteld afkomstig van de Duitse negatieven uit het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK). Tijdens de twee laatste jaren van de Eerste Wereldoorlog reisde een team van ongeveer dertig Duitse kunsthistorici, fotografen en architecten doorheen het hele land om de belangrijkste monumenten op Belgische bodem te fotograferen. Zij realiseerden meer dan 10.000 opnames van Belgische kerken, begijnhoven, kastelen, herenwoningen, publieke monumenten, interieurs en kunstwerken. Tien jaar na het einde van de oorlog konden de originele fotografische negatieven – allemaal op glasplaten – aangekocht worden door de Belgische Staat. Sindsdien worden de ‘Duitse negatieven’ beheerd, bewaard en ontsloten door het KIK in Brussel.

Dat de tentoonstelling op deze historische site werd gepland, heeft natuurlijk te maken met de aanwezigheid van het Belevingscentrum ’14 -’18 in het kloosterpand. Aan de kerk vertrekt overigens ook een mooie wandeling die dwars door de tuin en langs het kanaal Leuven-Dijle voert nl. De Lipsewandeling

Fototentoonstelling nog tot en met 11 november 2017.

Meer info: Belevingscentrum ’14 -’18

Erfgoedwandeling De Spaanse Kroonweg – Leuven

DSC03674

Open Monumentendag  werd een wandeldag dit jaar. De keuze viel op een Erfgoedwandeling De Spaanse Kroonweg (14.4 km) bereikbaar vanuit het NMBS-station in Leuven. Via de Martelarenlaan (achteruitgang van het station) rechts naar de Tiensesteenweg vervolgens verder rechts over de spoorwegbrug en links de Tivolistraat in. De eigenlijke start van de route is het Heilig Hartinstituut, aan de Naamsesteenweg 355 in Heverlee (Leuven) maar het was op de Tiensesteenweg dat ik inpikte op het wandeltraject. De route verbindt twee prachtige sites met name die van het Heilig Hartinstituut en van de Parkabdij.  Dat de eerste site mij dierbaar is, heeft te maken met de studietijd (1962/1963 -1970) die ik er doorbracht en de leefgemeenschap van het internaat waar ik gedurende diezelfde jaren deel van mocht uitmaken. Maar laat ik een aantal foto’s van de route delen dan wordt duidelijk hoe in het ruime gebied tussen klooster en abdij  ‘het gezag van het hart nog steeds kleine en grote wonderen doet’. De bovenstaande  routelink geeft dan weer alle wetenswaardigheden over de belangrijke historische locaties van dit traject tussen de invalswegen van Tienen en Namen naar Leuven.

Stedelijke begraafplaats – Oorlogsgedenkteken Augustusdagen 1914 – Louis Jotthier (1866 -1934)

Het oorlogsgedenkteken is centraal in een rond plantsoen gelegen en opgetrokken in Euvillesteen in de vorm van een pseudo-obelisk met hoge basis en op de licht-konische zijden taferelen in half- en hoogreliëf, kwaliteitsvol en realistisch uitgewerkt, de hulde aan de slachtoffers, het leven aan het front en de brand van Leuven verbeeldend, en symbool voor moed, zelfopoffering en overwinning.

Dat Leuven dappere verzetsmannen en -vrouwen had gedurende de oorlog 1940 -1945 leert je de informatie over de Pleinstraat die eigenlijk Damanstraat zou moeten heten. Via de Philipssite, de Sportoase, de Geldenaaksebaan (de Sint-Norbertusschool), de Pakenstraat (O.-L-Vrouw van de Troostkerk), de Leeuwerikenstraat, de Hertogstraat en de Parkboslaan brengt rechts een voetweg je bij de hoofdingang van het Heilig Hartinstituut met onthaal in het Helleputgebouw (1894) een ontwerp van de Leuvense architect en politicus Joris Helleputte.

Helleputgebouw (1894) – neogotische stijl.
Helleputgebouw – kloostervleugel (1901)
Flos Campi (Veldbloem) in 1953 ontworpen door de Leuvense architect Victor Broos

Het gebouw was bestemd voor de Landbouwhuishoudschool. Vandaag zijn er de leslokalen van het Departement Lerarenopleiding en een gedeelte van het internaat in ondergebracht.

De Boodschapkapel (1932) een klassevol erfgoed in het hart van de site.

De Boodschapkapel, een ontwerp van Flor Van Reeth, samen met glazenier Eugeen Yoors en interieurontwerper Rie Haan, allen van de Pelgrimbeweging, onlokte in 1932 meteen zeer lovende woorden aan de pers. Terecht want wie deze oase van zuiders, warm licht binnengaat weet zich meteen opgenomen in een harmonieus samenspel van vormen en kleuren dat verstilt en ontroert. Albert Servaes schilderde voor de kapel in 1938 een unieke kruisweg. Ook het schilderij de ‘Boodschap’ in de ontvangstruimte van het onthaal is van zijn hand.

De Calvarielaan, een dreef met lindebomen sinds 1995 beschermd als landschappelijk erfgoed.

Voorbij aan de hoeve, het moderne wetenschapsblok met de de labo’s voor fysica en scheikunde (166 zonnepanelen op de zuidelijke dakhelling zorgen hier vandaag voor groene stroom) en de lokalen voor het internaat leidt de route naar de lindendreef en het kerkhof van de zusters. Langs de linkerkant van de dreef bevindt zich de campus van de Departementen Lerarenopleiding en Economisch Hoger Onderwijs van de Katholieke Hogeschool van Leuven.

Kerkhof van de zusters.

Achter het kerkhof verlaat de route het domein van het Heilig Hartinstituut. Op de grens bevindt zich langs de Kerspelstraat een Kapelletje gewijd aan O.-L.-Vrouw van Banneux hier gebouwd na de behouden afloop van WO II. Rechts van de Kerspelstraat, in de verte, zicht op het klooster van de missiezusters van De Jacht die het domein (12 ha) in 1928 kochten van de gesekwestreerde goederen van de hertog van Arenberg.

Kapel O.-L.-Vrouw van Banneux met in de verte het klooster De Jacht.

Aan het einde van de Kerspelstraat links de Bierbeekpleindreef inslaan langs het Commonwealth oorlogskerkhof voor geallieerde soldaten, vooral bemanning van de luchtvloot die rond Leuven sneuvelde. Een vijftigtal van deze slachtoffers overleed in het 101 British General Hospital dat 1944 -1945 in het Heilig Hartinstituut was ondergebracht.

Commonwealth War Graves – links één van de twee schuilhuisjes bij de ingang.

Verder langs de Bierbeekpleindreef loopt het traject rechts voorbij aan de stadsbegraafplaats van Heverlee De Jacht (Leuven) en links de Kazerne de Hemptinne. Op het kruispunt met de Hertogstraat oversteken en het geasfalteerde smalle fietspaadje nemen naar de Milseweg.

Fietspaadje dat eindigt op de Milseweg.

Verder de Milseweg aflopen en rechts de Abdijdreef instappen naar de site van de Abdij van het Park met de vijvers, de watermolen, het neerhof, de tiendenschuur, de biowinkel ‘De wikke‘ en de abdijkerk.

De watermolen en de vijvers van de abdij.
De Sint-Janspoort toegang tot het neerhof van de abdij.

Via de Norbertijnenweg en de vijvers terug naar de Abdijstraat en onder de spoorwegtunnel door naar de Hoegaardenstraat (Duivelshoeve) en rechts de Ziekelingenstraat in naar de Oude Baan

Ziekelingenstraat

De overlevering vertelt dat de Hertog van Alva (Spaanse generaal en landvoogd van den Nederlanden) hier zijn tegenstanders ophing en vervolgens in het moeras, het gebied tussen de grote en de kleine beek, gooide. Het was ook de plek waar zich aan het einde bij de Oude Baan (naar Tienen) een leprozerie bevond. Melaatsen werden in de middeleeuwen ver van de stadskern ondergebracht.
Via de Molweg waar in ‘de Root’, arbeidershuizen die in ’14-’18 in brand werden gestoken, veel burgerslachtoffers vielen en nu de C&A is, naar Kasteel Bunswyck en afspanning De Mol, nu restaurant Zita (Tiensesteenweg), terug langs de Molstraat naar de Oude Baan, de Philipsstraat en de Hoegaardenstraat (oude heirbaan Leuven-Hoegaarden) waar zich rechts de afspanning De Spaanse Kroon (1777) bevindt.

Afspanning De Spaanse Kroon 1777 in de Hoegaardenstraat.

Het verlengde van de Hoegaardenstraat is de Brugstraat waarvan men het laatste stuk de Adjudant Harboortstraat noemde als eerbetoon aan Adjudant Harboort die in de Brugstraat, 1 woonde en zwaar gewond werd in Sallenelles (Frankrijk) in augustus 1944 terwijl hij op kop van zijn peleton de weg vrijmaakte van mijnen. Dit alles gebeurde onder het vuur van de vijand en had als bedoeling een ander peleton met pantserauto’s en infanterie door te laten. Zijn rechterhand, pols en rechterbeen werden afgerukt door de ontploffing van een mijn nadat hij al meer dan 12 andere mijnen had uitgeschakeld. Ondanks deze afgrijselijke verwondingen bleef hij nog verder instructies geven aan zijn peleton om de opmars te vergemakkelijken.

Deze wandeling confronteerde me met een ver en nabij verleden van oorlog, verdriet en verlies maar ook met hoop, troost, vertrouwen en veerkracht.  Wie deze zuidoostelijke hoek van Groot-Leuven wil leren kennen moet deze wandeling beslist op zijn wandellijst zetten.