Twee ogen ‘in de sacoche’ – Martine Croonen in Kerk & Leven

In Scherpenheuvel vinden volksheiligen een nieuw onderkomen

Doet u dit voorjaar het bedevaartsoord Scherpenheuvel aan, daalt u dan via de trap achter de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek even de heuvel af. Een ondergrondse toegang leidt u naar de witgekalkte Barokgang, gewezen verbindingsroute tussen het klooster en de sacristie van de basiliek.

De tentoonstelling die dit voorjaar in die Barokgang huist, vormt het sluitstuk van vijf edities over heiligen en tradities en focust ditmaal op herfst- en winterheiligen. „De getoonde collectie maakt deel uit van onze studie”, zegt theoloog Hans Geybels, die aan de KU Leuven onderzoek doet naar de geschiedenis van de religieuze volkscultuur.

Treft u bij uw bezoek aan de Barokgang Jan Dierckx en Stephan Van Schoonbeek aan, dan ontbreekt het u wellicht niet aan verhalen. We houden halt bij de glazen kast met attributen van Sint-Hubertus, patroonheilige van de jacht. „Deze brandstaaf, met een stempel in de vorm van een hert, werd gebruikt om de wonde bij slachtoffers van hondsdolheid dicht te schroeien om infectie te voorkomen”, legt Van Schoonbeek uit. De legende over Sint-Nicolaas en zijn munten vertelt hij er in één adem bij.

Verderop zien we beelden van de gebroeders Cosmos en Damiaan, de aartsengel Michaël en bidprentjes van de heilige Leonardus. Heel wat heiligen blijken bovendien streekgebonden. De heilige Odrada bijvoorbeeld. Dit adellijke meisje uit Balen-Scheps in de Antwerpse Kempen werd aangeroepen tegen veeziekten en heeft tot op de dag van vandaag een eigen processie. Sint-Antonius is u vast beter bekend. Hij werd omgekeerd of in de regen gezet wanneer mensen iets kwijtspeelden, om het sneller terug te vinden, leren we. Voorts vernemen we dat de ‘vallende ziekte’ haar naam dankt aan de heilige Valentinus en dat de pijl in de borst van de heilige Sebastiaan een belangrijk punt voor acupuncturisten werd.

Oude gebruiken, gestoeld op legenden? „Toch zijn ze vandaag nog voor heel wat mensen belangrijk”, zegt Hans Geybels. „De elitaire pastoraal die ingang vond na het Tweede Vaticaans Concilie dreef volksdevotie echter naar de achtertuin. Via onderzoek willen we nieuwe informatie vrijgeven. Zo maakten we twee edities terug een studie over de geschiedenis van heiligenbeeldjes. Die kleinoden vielen immers altijd tussen de mazen van het net.”

Stephan Van Schoonbeek toont het beeld van Lucia van Syracuse, die een schaal met ogen vasthoudt. „Als patroonheilige van de blinden wordt ze ook wel eens ‘sacocheheilige’ genoemd, omdat heel wat vrouwen een paar ogen in hun handtas meedroegen om boze ogen af te weren en geluk te brengen”, luidt het.
We sluiten ons bezoek af bij het beeld van Sint-Jozef. „Wist je dat boeren die indertijd hun eigendom wilden verkopen, een Jozefbeeld in de grond stopten om een goede prijs te verwerven?”

Heiligen en tradities in Vlaanderen. Herfst & winter. Tot en met 1 juli in de barokgang in Scherpenheuvel. Gratis toegang. Open op zaterdag en zondag van 13.30 tot 17.30 uur. Groepen zijn welkom op weekdagen na afspraak met Hans Geybels (0472 74 97 60). De expo leunt aan bij het boek Heiligen en tradities in Vlaanderen Herfst & Winter (redactie Hans Geybels, Davidsfonds, 2018).

Naïeve schilder, Wim Van Rompuy in de Barokgang – Scherpenheuvel***

Wim Van RompuyWim Van Rompuy, geboren in Lier, België op 12 december 1942, autodidact schilder en illustrator, startte met schilderen in 1975. Hij maakt hoofdzakelijk olieverfschilderijen, heeft een eigen stijl en wordt over het algemeen gerekend tot de naïeve schilders. Hij illustreerde vele publicaties en kalenders. Hij gaf tentoonstellingen, alleen en met andere kunstenaars, in België, Nederland en Zwitserland. Zijn werken zijn te vinden in diverse particuliere collecties in België, Nederland, Zwitserland, Frankrijk en de Verenigde Staten en zijn werken worden getoond in verschillende kunstgaleriijen en musea voor naïeve kunst in binnen- en buitenland. Wim Van Rompuy is een autodidact die gebruik maakt van lichte en verfijnde kleuren om de charmes van een totaal persoonlijke wereld op te roepen in een naïeve-realistische manier. Zijn kunstwerken zijn enigszins Belle Epoquem en kinderlijk, en altijd gekruid met milde ironie. In zijn schilderijen glimlachen de mensen inderdaad erg vaak. Hij schildert mensen en dingen op een idyllische manier, maar hij toont ook hun kleinburgerlijke ingesteldheid. De eenvoudige psychologie van eenvoudige mensen spreekt hem aan. Zijn kinderjaren en zijn Wim Van Rompuygeboortestad Lier zijn dankbare inspiratiebronnen. Wim van Rompuy is een naïeve schilder die in staat is geweest zijn aangeboren kwaliteiten van spontaniteit en verbeeldingskracht, zijn eenvoud en zijn frisheid te behouden en te ontwikkelen. In een periode waarin over- gecultiveerde hedendaagse kunst vaak grenst aan het pseudo-wetenschappelijke, creëren zijn kunstwerken  een sfeer van vrede en rust. Wim Van Rompuy kan stijlen, trends en experimenten buiten beschouwing laten. Het enige wat hij moet doen is zijn hoogst persoonlijke zelf  laten zien, dat is immers de beste garantie voor zijn authenticiteit. Met de meest eenvoudige middelen van kleur en vorm en met liefde, toont hij de schoonheid van het eenvoudige dagelijkse leven op een pretentieloze, maar eerlijke en gevoelige wijze. Hij legt een ongerepte wereld vast die dicht bij de werkelijkheid ligt, maar waaraan de smaak en de sfeer van de poëzie worden toegevoegd. Dit is zijn grote kracht, aldus de kunstcritici René Turkry en Remi De Cnodder.

De tentoonstelling is te bezoeken in de Barokgang van de Basiliek van Scherpenheuvel tot 21 april 2013.

‘De stad en zijn landelijke omgeving, de opvoeding en religie, de kwajongensstreken en zoveel meer, dat bleef hangen in zijn onuitwisbare herinneringen. Het is allemaal te zien in zijn schilderijen. Een lang gekoesterde jeugddroom werd uiteindelijk werkelijkheid. Door veel te werken verwierf hij als vanzelf een zeer persoonlijke stijl. Als volwassene dringen zich vanzelf nieuwe onderwerpen op. Impressies van reizen, het uitgaansleven enz. Dit alles geeft hij weer met veel humor en relativering.(bron: expositie – brochure)

Ook van Kardinaal Godfried Danneels verscheen begin deze maand bij uitgeverij Halewijn ‘Meditaties bij de kruisweg’, geillustreerd met kleurrijke afbeeldingen van schilderijen van Wim Van Rompuy.

‘Kunst moet voor mij meer zijn dan een schreeuw en ook meer dan pure zelfexpressie’

‘Kunst is een openbaring van dingen die je niet kunt zien. In die zin staat zij heel dicht bij de religie.’ –  Godfried Danneels

%d bloggers liken dit: