Corazón tan blanco – Een hart zo blank – Javier Marías*****

15928_5135cb1581078_15928… it wasn’t until A Heart So White in 1992 that he first became a fixture on the bestseller lists. After selling well in Spain it became a global hit after “the Pope of German critics”, Marcel Reich-Ranicki, recommended it on television. 1

Het gaat hier om Javier Marías’ roman Corazón tan blanco (1992) – door Aline Glastra van Loon voor Meulenhoff vertaald naar het Nederlands als Een hart zo blank (1993), 296 blz. – recente editie 2013, 320 blz.

Ik wilde het niet weten, maar ik ben te weten gekomen dat een van de meisjes, toen ze geen kind meer was en kort nadat ze was teruggekeerd van haar huwelijksreis, naar de badkamer ging, zich voor de spiegel posteerde, haar blouse losknoopte, haar beha afdeed en haar hart zocht met de loop van het pistool” Zo begint Een hart zo blank. De verteller is Juan Ranz, een vertaler die zelf net is getrouwd met Luisa en op zijn huwelijksreis in Havanna wordt bevangen door een onheilspellend gevoel. Dat gevoel lijkt over zijn huwelijk te gaan, maar ligt eigenlijk in het levensverhaal van zijn vader, die op paradoxale wijze drie keer moest trouwen voordat Juan geboren kon worden. Als vertaler en tolk is Juan gewoon om te luisteren en alles te interpreteren zelfs dat wat niet gezegd wordt en daardoor ontwaart hij de ontwikkeling van een dubbele actie: die van het mysterieuze, dreigende, verleden dat zich tegen wil en dank aan hem opdringt, en die van het onstabiele, bedreigde heden. Allerlei personages dragen, als even zovele puzzelstukjes, gegevens aan die naarmate het verhaal vordert op hun plaats vallen en het mysterie van de sleutelzin bij de start van de roman onthullen.

Net als in De verliefden (2012) gaat deze roman met de lezer aan de haal en laat hij zich herkennen als een typische Javier Marías: de sleutelzin die het verhaal op gang trekt, de literaire quotes – hier uit Macbeth van Shakespeare – die de motieven en de thematiek van het nieuwe literaire verhaal ondersteunen, de verteller die ongewild getuige wordt van een geheim dat een schaduw over zijn bestaan werpt, de schrijfstijl met de talloze filosoferende uitweidingen en de schijnbaar onbenullige details, de parallellen en herhalingen, de ironiserende toon, de spanningsboog tot het laatste hoofdstuk strak. Gewoon klasse.

Over Javier Marías en zijn werk:

The Guardian: Javier Marías: a life in writing, 22 February 2013 (1)
Heleen Peeters: Casa Cultural: Een hart zo blank – Corazón tan blanco – Javier Marías, 7 september 2012
De lezersvriend: Een hart zo blank – Javier Marías, 9 september 2012
Café Livre: Maarten Steenmeijer, Moderne Spaanse en Spaans-Amerikaanse literatuur. Een geschiedenis. Amsterdam: Wereldbibliotheek 2009 (pp. 153-156 en pp. 176-180)

Eredoctor Philippe Claudel: “Ik oordeel nooit te snel” | Nieuws – Ck – Campuskrant – KULeuven

Naar aanleiding van haar Patroonsfeest bekroont de KU Leuven jaarlijks een aantal personen met bijzondere verdiensten op wetenschappelijk, maatschappelijk of cultureel vlak. Op 2 februari 2015 worden eredoctoraten uitgereikt aan Philippe Claudel, Carl Folke, Rakesh Jain en Brainard Guy Peters. De Chileense presidente Michelle Bachelet zal haar eredoctoraat later dit jaar in ontvangst nemen. (1)

2971775433_1_3_KEzCoZbuAls alumnus Letteren gaat mijn aandacht natuurlijk vooral naar de auteur en filmregisseur Philippe Claudel, in deze blog onderwerp van Quelques-uns des cent regrets (1999), J’abandonne (2000), en Il y a longtemps que je t’aime (2008). Ik las van hem ook Meuse l’oubli (1999 ) vertaald als Rivier van vergetelheid (2006) en Les âmes grises (2003) vertaald als Grijze zielen (2004). Claudel, Franse ‘meesterstilist en humanist’, vandaag eredoctor KULeuven, in een interview met Katrien Steyaert voor de Campuskrant:

Geen antwoorden, maar vragen. Die heeft een goede schrijver volgens Philippe Claudel. “Het belangrijkste is dat boeken een gemeenschap van lezers creëren die zich samen buigen over onze complexe wereld.”

Van een man die al meer dan dertig fel gesmaakte en literair uitgepuurde publicaties op zijn palmares heeft, vraag je je af waarom hij pas op zijn 37ste debuteerde. En of dat een bewuste keuze dan wel noodzaak was. “Het ging redelijk natuurlijk”, antwoordt Claudel. “Ik was altijd een grote lezer: Dürenmatt, Sciascia, Borges, Kadare of Gracq. Die leesactiviteit heb ik altijd geassocieerd met schrijven. Ik genoot er als kind al van om werelden en personages te scheppen. Beetje bij beetje werd het een essentieel deel van mijn leven omdat literatuur een plek is waar ik kan nadenken. Maar wat ik had geschreven voor mijn 37ste was simpelweg te slecht.”

Uw debuut, Meuse l’oubli uit 1999, zingt de lof van België.

“Ja, België zit in mijn hart en mijn verbeelding. Belgen hebben ironie en nemen zichzelf niet te serieus – dat kan ik niet altijd zeggen van mijn landgenoten. Dankzij onder meer de Vlaamse Primitieven en Simenon zijn Antwerpen, Brugge en andere plekken voor mij meer dan een gewoon landschap. De fysieke ruimte overstijgt zichzelf en krijgt vorm als artistieke en literaire ruimte.”

Kerfstok

Claudel, één van Frankrijks belangrijkste literaire exportproducten, probeert in zijn ogenschijnlijk eenvoudige, maar diepgaande teksten zijn licht te laten schijnen op de verwerking van littekens. Ook de Leuvense omgang met 1914 interesseert hem ontzettend. “Waarom neemt de Eerste Wereldoorlog een eeuw na datum nog zo obsessief veel plaats in in de constructie van onze herinneringen? Volgens mij heeft het te maken met ongerustheid over het leven vandaag. Alsof we liever achterom kijken en herdenken dan de realiteit onder ogen zien. Na l’homme révolté en l’homme engagé is er nu l’homme inquiet. Die ongerustheid kan zelfs de vorm aannemen van totale ontzetting, zoals recent in Parijs.”(2)

    1.Patroonsfeest 2015: KULeuven reikt vijf eredoctoraten uit

    2.Katrien Steyaert: Eredoctor Philippe Claudel: “Ik oordeel nooit te snel” 

Zomerhuis met zwembad – Herman Koch***

zomerhuismetzwembad

Meer dan 260.000 exemplaren werden tot op heden van dit boek verkocht. Volgens de Gouden Uil jury 2012: ” Eén van de vrolijkste boeken over verkrachting, moord en overspel.” Eerder een ironisch, sarcastische zedenschets waar je niet echt vrolijk van wordt wel af en toe ‘besmuikt’ om lacht en van gaat rillen.

Met deze winterse temperaturen  leek ‘Zomerhuis met zwembad’ van Herman Koch me een leesvlucht naar zonniger oorden.Troost voor ijzige lentetemperaturen buiten garandeerde deze roman – een pageturner  – slechts ten dele omdat hij me achterliet met gemengde gevoelens van pret, vrees en meewarigheid. Zoals wanneer je publiek iemand onderuit ziet gaan en lacht maar tegelijk weet dat die zich bezeert. Je hebt met fictie te maken, maar – “ Verzin eens wat” –  de realiteit kan soms de fictie overtreffen. Een absoluut sterke plot, in een flashback – cirkelstructuur gevat, levert in deze roman met mondjesmaat de nodige informatie om de vragen die rijzen te beantwoorden. Een zedenschets van BN’s zoals ik die nog niet eerder te lezen kreeg. Mijn gemengde gevoelens golden vooral de vrijblijvende, onethische houding van de hoofdpersoon, dokter Marc Schlosser. Hoever kun je gaan in het in eigen handen nemen van het recht?  De dokter als koele wreker van een hem aangedaan onrecht. De medische wetenswaardigheden, ruim verspreid over de roman, groeien vaak tot groteske beschrijvingen uit van het artsenmétier. De afstandelijk, onverschillige houding en toon van de ik-verteller Schlosser tegenover zijn job en zijn patiënten en  zijn libertijnse seksuele moraal vormen een schril contrast met z’n beschermende betrokkenheid bij zijn gezin. Een misdaadverhaal dat je uren in de ban van de ‘whodunit’- vraag houdt, dat wel. Intrigerend is ook:naar welk personage de auteur je sympathie manipuleert. Naar Caroline Schlosser, Marcs echtgenote en dat op zich is een subtiele vingerwijzing van Herman Koch die in deze roman de idee van bescherming van ‘vrouw en kind’ laat voorgaan op zowel persoonlijke als beroepsethiek en -integriteit. Wat niet weet, wat niet deert. Daar komt de hoofdfiguur een heel end mee weg. Worden in deze fictieve wereld verschillende aspecten van een hedendaagse maatschappelijke werkelijkheid op de korrel genomen dan is Marc Schlosser de intelligente ik – observator die door deze werkelijkheid geleidelijk aan incrimineert tot vrijbuiter en wraakengel. Echt vrolijk werd ik er niet van, spannende lectuur was het wel.

Herman Koch, Zomerhuis met zwembad, Ambo/Anthos, Amsterdam, mei 2012, 384 blz. ISBN: 9789041420527

Liebster award

Door Wouter van Heiningen  werd ik genomineerd voor een Liebster award. Waarvoor mijn hartelijke dank. liebster-award

Dit zijn de voorwaarden voor deze award:

Regels

  1. List 11 facts about yourself
  2. Answer the 11 questions the blogger who nominated you left
  3. Ask 11 new questions for those you nominate
  4. Choose 11 bloggers with less than 200 followers to nominate
  5. Go to each bloggers page and let them know about the award
  6. Thank the person who nominated you and link back to their blog

Feiten over mezelf

1.Ik las als kind vaak stiekem in bed met een zaklampje onder de deken.

2.Ik was 16 in het legendarische jaar ’68 en werd tijdens de studentenrevolte in de Leuvense straten druipnat gespoten door de politie.

3.Ik ontdekte in ’72  de Welshe dichter Dylan Thomas’ en was weg van zijn hoorspel ‘Under Milkwood’.

4.Ik luisterde Bob Dylans ‘The times they are achangin’ kapot en Boudewijn de Groots ‘Eenzame fietser’.

5.Ik was gek van London en de YMCA.

6.Ik kreeg twee prachtige zonen

7.Ik verkende bijna alle hoofdsteden van Europa.

8.Het onderwijs bleef veertig jaar mijn werkterrein.

9.Met een boek in de leeshoek, dat  is opperste gelukzaligheid.

10.Ik miste geen aflevering van de Deense serie ‘Borgen’

11.Voor mij is het glas altijd halfvol!

Vragen van Wouter

1. Poëzie of proza? Beide maar poëziebundels koester ik meer.

2. Publiceren of voordragen? Eerder publiceren al heb ik inmijn loopbaan als lerares ook vaak voorgedragen.

3. Pen of PC? Pen voor lekker ouwerwets briefschrijven; PC voor alle digitale communicatie.

4. Lezen of luisteren? Beide maar ik luister bijzonder graag naar interessante radio-interviews en dichters die uit hun werk voordragen.

5. Waarom is poëzie belangrijk? Omdat ze een daad is van verzet tegen 101 dingen: te vlug aan de dingen voorbij leven, te grote zakelijkheid, oppervlakkigheid, te veel aandacht voor hebben, te veel rat race…

6. Welke (nog relatief onbekende) dichter verdient een oeuvreprijs? De in Mechelen in april 2009 overleden Dirk Verbruggen

7. Wat is een goede prijs voor een poëziewedstrijd? 7 daguitstappen naar 7 poëtisch plekken die zo inspireren dat ze 7 nieuwe gedichten opleveren.

8. Welke stad zou je graag bezoeken? Havanna

9. Over welk onderwerp in relatie tot poëzie zou ik op mijn blog kunnen schrijven? De dichter en zijn verzet tegen…

10. Ik schrijf want ik? … wil me uitspreken en delen.

11. Wat is je favoriete dichter? Herman De Coninck zoals ingeleid en verzameld door Kristien Hemmerechts in Geef me nu eindelijk wat ik altijd al had

Vragen voor wie ik nomineerde voor de Liebster Award:

1. Waarom begon u een weblog?

2. Hoe belangrijk vindt u de taal van uw blogposts?

3. Beeld of tekst: wat geniet uw voorkeur?

4.Wat doet fictie met u?

5.Als u non-fictie leest, wat leest u dan vooral?

6.Wat vindt u van de functie ‘stadsdichter’?

7.Koopt en/of leest u wel eens poëzie?

8. Hoe belangrijk is theater voor u?

9. Laat u zich beïnvloeden door bepaalde recensenten?

10.Wanneer kan volgens u een werk het label ‘klassieker’ krijgen?

11.Zal het e-boek volgens u het printboek uit de markt duwen?

.

The Forgotten Waltz – De vergeten wals – Anne Enright***

Hieronder drie recensies die de recentste (2011) roman van Anne Enright evalueren op zijn verdiensten. Zoals ze in haar  verhalenbundel ‘Taking Pictures’ in het verhaal ‘Het weer van gisteren’ (dat de Nederlandse uitgeverij de vertaling als titel meegaf) met gemak de fotografische focus van een ontstellend rancuneus gezinsweekendje verlegt naar de ravage die de noordelijke voorjaarskoude in de bloembollentuin van de vertelster heeft aangericht, zo weet ze in deze roman het beeld te verschuiven van het essentiële en scherp te stellen op incidentele situaties, gebeurtenissen, landschappen, buurten die het symbolische decor vormen voor de handeling. Enright neemt waar, zoomt in, plaatst in close up, zet in tegenlicht. In The Forgotten Waltz  zet ze haar heldin, Gina Moynihan, letterlijk en figuurlijk in Dublinse sneeuw en  vrieskou.  

Deze roman over overspel, en de ontnuchterende gevolgen ervan voert een hoofdpersoon op die ondanks haar passie en intelligentie, steeds weer The Forgotten One is. The Forgotten Waltz focust op liefde en romantiek maar verliest de problemen, gedragingen en maatschappelijke realiteit van een ‘verloren’ generatie niet uit het oog.

 Het boek heeft een cirkelstructuur en is opgebouwd uit een voorwoord en 3 delen (walsmaat?) ; elk deel bestaat uit verschillende hoofdstukjes die elk een popsong  als titel hebben en zo verwijzen naar bepaalde motieven in het verhaal vb het Ierse wiegelied Toora Loora Loora als ze de lezer een portret van haar moeder ophangt of In these shoes?  dat weer in je oor klinkt als Evie, haar stiefdochter, zegt ‘Niet te geloven, zoveel schoenen als jij hebt.’  Allemaal ‘highheeled occasions’ om haar vader te behagen? De reactie van Gina Moynihan is direct en een mengeling van woede en koppigheid. The things you do for love (Shirly Bassey) is de titel van het laatste hoofdstukje en dat heeft een pittig slotakkoord. (BK)

“Hindsight is a wonderful thing,” says Gina Moynihan, the narrator of Anne Enright’s fifth novel. But it can be a treacherous and ungovernable thing, too, providing the illusion of wisdom about events and circumstances that are, by definition, no longer present to us. Gina knows this. Not only is she constantly hedging her account, but she is perfectly attuned to the tricks that hindsight plays. After recounting the start of her affair, adulterous on both sides, with “the love of my life”, Seán Vallely, she says that “perhaps this is not how it was . . . I might be imposing the lover I now know on the memory of the man I slept with then.” Even the title of the novel hints at her mixture of fallibility and self-awareness; in a first-person narrative, a forgotten thing must be acknowledged as forgotten. (1)

De geur van routineus gestoft meubilair, restjes roomservice op het vasttapijt en een lampenkampje dat onthoofd wordt tijdens een iets te enthousiaste positiewissel: nergens is het beter de liefde bedrijven dan in de anonieme lakens van een hotelkamer. In die setting laat de Ierse Anne Enright haar hoofdpersonage Gina een tijdlang haar gang gaan in ‘De vergeten wals’ (De Bezige Bij). Ze is onverhoeds verliefd geworden op Seán, en daar komt een liaison dangereuse van, want beiden zijn comfortabel getrouwd. Enright, die voor haar familiesaga ‘De samenkomst’ in 2007 de Man Booker Prize kreeg, doet niet aan spanning: haar plot volgt een voorspelbaar paadje. De kennismaking van de minnaars (in ‘een klein toneeldecor voor geluk’), het eerste blikken en blozen, de periode van stiekem rampetampen (‘fantastische, clandestiene lust’), de verdamping van het geheim, de deconfiture van de twee huwelijken en het samenwonen van de nieuwbakken geliefden: niets dat u nog niet hebt gezien in uw of andermans leven.

Maar de bevlogenheid waarmee Enright het allemaal opschrijft, maakt alles goed. ‘De vergeten wals’ staat vol pientere observaties van kleinmenselijk gepeuter op die dommig rondtollende aardbol. Een kerstfeest bij Seán – op het moment dat zijn vrouw nog van niets weet – beschrijft ze bijvoorbeeld met een duizelingwekkende accuratesse.

Enright kleedt haar hoofdpersonage ook aan met een cassant gevoel voor humor. […] Of deze wetenschappelijke beschouwing: ‘Na de seks praten mannen over hun moeders; voor de seks zijn ze een beetje beledigd als ze ter sprake komt. Wat dochters betreft, mijn seksuele ervaringen met vaders zijn beperkt, maar ik vermoed dat dochters alleen besproken worden als iedereen aangekleed is.’

Gek genoeg weet Enright het meest te ontroeren met haar twee nevenplotjes. In het ene sterft de moeder van Gina zonder dat die zich daar goed bewust van is; in het andere is er de wispelturige, ziekelijke Evie, het dochtertje van Seán en zijn vrouw op wie niemand echt vat krijgt. Enright blijft het allemaal opschrijven met een koket ne me touche pas.

Het leven is een snel bij elkaar gepende stationsroman, maar je kan er wel een genoeglijke brok literatuur van maken: Anne Enright weet hoe dat moet. (2)

An Unrepentant Adulterer
By FRANCINE PROSE

As “The Forgotten Waltz” opens, a young married woman named Gina Moynihan is kissing an older man, Sean, upstairs in his house, when Gina realizes they are being observed by Sean’s daughter, Evie. Sean’s wife calls up to Evie to rejoin the party downstairs, and despite what she has just witnessed, the child, who has burst out laughing at the sight of her father and Gina embracing, seems reassured.

This quick summary might lead some readers to suppose that Anne Enright’s new novel offers an update on a subject — thwarted Irish adultery — that Edna O’Brien and William Trevor have written about with such tenderness and compassion. But these readers would be wrong.

Because already an odd note in Gina’s narrative voice hints that, despite the surface resemblances, the world she inhabits is fundamentally unlike that of Trevor and O’Brien, whose characters, however trapped by circumstance and led astray by passion, tend to be good at heart. But Gina doesn’t seem to have a heart — or, for that matter, a conscience. Nor is she particularly intelligent, though she does work in “I.T., sort of” and has a sharp eye for designer dresses and shoes.

She’s less interested in the sad little home she’s wrecking by sleeping with Sean or in the pain she’s causing his “zombie” wife, Aileen, “whose little fat sits in sad, middle-aged pouches about her boy’s body” and who wears “very middle-aged lipstick, pinkish and pearlized, on her unprepossessing, useful face.” Annoyed and repulsed by Evie, whose neurological illness — a seizure disorder — is an understandable worry for her parents, Gina finds the child “slightly unbearable. . . . It might have been something to do with the fat” or “the wrong sort of face.” She stifles the urge to call her a “little cow.”

Throughout, Gina’s humor crackles with brittle desperation, and while you may share her impatience with, let’s say, overprotective middle-class parents (Gina’s sister’s children have never seen a cigarette) we want to distance ourselves from whatever she is thinking. Delighted that the end of her marriage to the hapless Conor has rescued her from having to visit his boring family, she crows: “I just can’t believe it. That all you have to do is sleep with somebody and get caught and you never have to see your in-laws again. Ever. Pfffft! Gone. It’s the nearest thing to magic I have yet found.”

It’s early in the new, still fiscally optimistic century, and Gina works at a company that “puts European companies on the English-language Web.” The Irish economy is thriving, and Gina (like many others, we can assume, and not only in Ireland) has filled the hole where a soul might be with narcissism, acquisitiveness, competitiveness, a lively interest in the prices of things and, above all, with real estate hunger — for beachfront property, in particular.

She resents the settled and middle-aged for having nice homes, and when her mother dies, Gina is briefly distracted from her grief (the most genuine and powerful emotion she feels in the book) when a lawyer suggests that she and her sister might get “two and a bit” for the sale of their mother’s house. “If you’re going to spin your grief into cash — what the hell — maybe it helps if the cash is crazy.” Though Conor wants children, Gina is sensibly mindful of the cost: “How were we supposed to pay for it? The mortgage was two and a half grand a month, the child care would be another grand on top of that.”

In the novel’s first sentence, Gina tells us that “the fact that a child was involved made everything that much harder to forgive.” The point of this will not become clear until the strong final scene, when it turns out (trust me, this is not a spoiler) that Evie is the only major character with a basic sense of moral consequence. Until then Gina’s concern with forgiveness is submerged by a tendency to blame her actions on alcohol and a certain fogginess that is, for her, a side-effect of the birth control pill.

In fact Gina’s foggy about a lot of things: how, why and when the critical events in her story take place. (“I can’t be too bothered here, with chronology.”) And she’s hazy on details, preferring the fuzzy and general summary to the sharp and particular representation. Her job involves translation, but not from “the romance languages, unfortunately, I do the beer countries, not the wine.” When a character tells us, as Gina does, that “languages are my thing,” we’re alerted to the probability that English is, alas, not one of them.

Enright willfully exchanges the descriptive abilities she demonstrated in her previous novel, “The Gathering,” winner of the 2007 Man Booker Prize, for Gina’s pop-psychology clichés, vagueness and inexactitude. “We knew each other,” she says of the early days of her marriage to Conor. “Our real life was in some shared head space; our bodies were just the places we used to play.” Gina describes a friend’s pregnant wife as “slow and hysterical as a turnip in a nervous breakdown.”

Enright gets credit for courage: she never allows Gina to step out of character, never signals from behind the mask of Gina’s limitations to remind us she’s smarter and nicer than her protagonist. But this also means Enright doesn’t have to be more original or precise than Gina would be. Why spend days trying to find an exact or fresh way of describing erotic desire when her narrator wouldn’t bother? “I felt — I still feel — that if we kissed again, we might never stop.” Each chapter has a title suggestive of a romantic song, and it does make one wonder what “Madame Bovary” would have been like, narrated by an Emma whose brain had been softened (or, in Gina’s case, hardened) not by romance novels but by “Sex and the City.”

“The Forgotten Waltz” is a book we read with enjoyment and admiration but not for the usual pleasures of language, suspense, sensibility and so forth. Though the last half contains a few mild surprises, by that point we’re not especially curious about what happens to Gina and Sean. For me, the suspense lay in seeing if Enright would weaken and allow her narrator to be redeemed by any of the emotions that are commonly believed (in fiction, if not always in life, as any estate lawyer will tell you) to be improving and redemptive.

Ultimately, “The Forgotten Waltz” evokes Enright’s Irish literary colleagues less than it does a tour de force like Ford Madox Ford’s novel “The Good Soldier,” a book whose narrator has only a partial and flawed idea of the story being told. “The Forgotten Waltz” is a nervy enterprise, an audacious bait-and-switch. Cloaked in a novel about a love affair is a ferocious indictment of the self-involved material girls our era has produced.

Enright’s channeling of Gina’s interior monologue is so accurate and unsparing that reading her book is, at times, like eavesdropping on a very long, crazily intimate cellphone conversation. It’s a testament to the unwavering fierceness of Enright’s project that I mean this as high praise. We’ve all met people like the characters in her book. Neither evil nor good, they’re merely awful in entirely ordinary ways. And it’s impressive, how skillfully Anne Enright has gotten them on the page.(3)

1.The New Statesman, 12 May 2011

2.Humo, 12 oktober 2011

3.The New York Times, 30 september 2011

%d bloggers liken dit: