Irrational Man: ‘Anxiety is the dizziness of freedom’ (Kierkegaard) – Woody Allen – Cinema Galeries***

 

Met Knack Club filmtickets naar Irrational Man (Woody Allen) in de kleine Cinema Galeries van de Koninginnegalerij in Brussel. Een leuke verrassing! Vooraf de synopsis gelezen en benieuwd wat de weldra 80-jarige Woody Allen van zijn 46ste film terecht bracht.

Professor in de filosofie Abe Lucas (Joaquin Phoenix) is een emotioneel verwoest man die alle vreugde in zijn leven heeft verloren. Kort na zijn aanstelling aan een fictieve universiteit van een kleine stad op Rhode Island, begint hij een relatie met één van zijn collega’s om zijn rampzalig huwelijk te vergeten. Zijn beste studente, Jill Pollard (Emma Stone) is gefascineerd door Abe’s exotische verleden en zijn getormenteerde ziel. Hoewel ze hem meermaals haar liefde verklaart, blijft hij haar avances afwijzen. Wanneer ze toevallig gedurende een diner het gesprek aan een naburige tafel opvangen, kunnen Jill en Abe het afgeluisterde gesprek niet loslaten. Abe besluit een cruciale en existentiële beslissing te nemen die ervoor zorgt dat hij weer van zijn leven kan genieten. Zijn keuze zet echter ook enkele gebeurtenissen in gang die onomkeerbaar blijken te zijn.

De recensenten zijn erg verdeeld over de prent:

Voor mij draait de film om het morele experiment van de docent, maar het perspectief ligt daar maar zo nu en dan. De studente is de ware protagonist. Het is jammer dat Allen ervoor kiest om de hoofdpersoon te verlaten juist op het moment dat het ertoe doet, na de existentiële handeling die Lucas’ leven en levensvisie verandert. De prima acteurs verworden tot pionnen, eerst in een stuurloze aaneenschakeling van nauwelijks boeiende scènes en vervolgens in dienst van een plotgedreven thriller. Hoewel het tweede deel interessanter is dan het eerste deel, is de film ook als thriller niet bevredigend. De film kent nauwelijks spanning en de verwachtingen worden niet ingelost. Maar ook de humor is er vrijwel totaal uit verdwenen. Irrational Man is als tragedie niet geslaagd en ook als relationeel drama komt hij niet uit de verf. Voor een echt ethisch onderzoek is de film te onevenwichtig en oppervlakkig.  –  Filmtotaal **

De film, die van komedie in filosofisch getint drama verandert, toont de mens als een irrationeel wezen dat denkt dat hij zich door zijn ratio laat leiden, maar dat lijdt aan zelfbegoocheling en morele zelfoverschatting. Een aanrader voor iedereen die meent te weten wat goed is voor de mensheid. – Het Parool****

‘Irrational Man’ proeft dus niet altijd even vers, maar eenmaal het verhaal in een hogere versnelling schiet, grijpt het je wel stevig bij de lurven. – Cobra ***

irrational manThe poster shot which shows a silhouette of Gabe standing on a rock over looking water and bathed in a wedge of blinding sunlight brilliantly captures the helplessness and solitude of the human creature. – The Huffington Post

Woody Allen zal nooit meer het niveau bereiken van zijn gouden jaren, maar zijn films blijven tot het kruim horen van wat je dezer dagen in de cinema te zien krijgt. – De Standaard

Zijn nieuwste film heet Irrational Man, en volgens De Wet van Woody Allen zou dat dus een klapper moeten zijn. En ja – deze studie naar filosofie en moraliteit behoort ongetwijfeld tot het A-werk, sluit aan bij Crimes and Misdemeanors (1989) en Match Point (2005). Met dit verschil dat het ditmaal een gitzwarte comedy betreft. – Elsevier

Woody Allen’s Irrational Man is another of the amiable but forgettable and underpowered jeux d’esprit that he produces with an almost somnambulist consistency and persistence. It’s a tongue-in-cheek mystery which is neither quite scary and serious enough to be suspenseful, nor witty or ironic enough to count as a comedy. – The Guardian **

Even Allen’s remarkable knack for picking appropriate music has deserted him. Ramsey Lewis’ ambling jazz take on “The In Crowd,” a song none of these characters would be likely to know or enjoy, drones throughout the score. – The Charlotte Observer *

De vertelstem van deze nihilistische prof en impotente vrouwenjager die constant aforismen ventileert, wordt becommentarieerd door die van zijn alerte studente, ontwapenend vertolkt door de nieuwe Allenmuze: Emma Stone. The ‘In’ Crowd van Billy Page dient als leidmotief en zoals altijd bij Allen komen de grote levensvragen aan bod en speelt het fatum een belangrijke rol. Eigenlijk is de film een illustratie van het feit dat het juiste verjaardagsgeschenk je leven kan redden. – Filmmagie ***

Prikkelende ideeën van Machiavelli – prof. dr. Bart Raymaekers – VAM *****

Machiavelli_AF

Machiavelli (1469-1527) wordt beschouwd als één van de meest controversiële politieke denkers. Iedereen kent wel de uitspraak die aan hem wordt toegeschreven: het doel heiligt de middelen en je tegenstander omschrijven als een machiavellist geldt niet meteen als een compliment.
Achter deze clichés schuilt een politieke denker van formaat. Machiavelli kende de politiek van binnenuit omdat hij vele jaren zijn stad Firenze diende vanuit de hoogste politieke functies. Hij kende ook de relativiteit van politieke actie. Nadat hij zich noodgedwongen moest terugtrekken, besteedde hij zijn tijd aan enkele van de belangrijkste politieke teksten: Il Principe (1513) en de Discorsi, gedachten over staat en politiek (1519), over de geschiedenis van het oude Rome. Zijn teksten laten hem kennen als een scherpe waarnemer van de politiek uit zijn tijd, maar ook als een groot bewonderaar van de Romeinse republiek. Geschreven in een nuchtere en heldere stijl, hebben zijn teksten niets aan actualiteit ingeboet. Zijn realisme en zijn analyse hebben ervoor gezorgd dat hij tot op vandaag wordt beschouwd als één van de eerste moderne politieke denkers. In deze voordracht werd een heldere schets gebracht van Machiavelli’s denken in beide bovengenoemde werken en werd in discussie gegaan over de betekenis van zijn aanbevelingen.

Kern van Machiavelli’s denken: politiek en moraal hebben niets met elkaar te maken. In zijn functie van verantwoordelijke van de Buitenlandse Betrekkingen van de stadstaat Firenze, profileert Machiavelli zich niet als een kamergeleerde maar als man van de politieke daadkracht. Hij valt echter in ongenade en trekt zich terug in San Casciano waar hij begint te schrijven in de Italiaanse volkstaal, voor die tijd ongewoon.

De mensopvatting van Machiavelli is er een van illusieloos realisme. Mensen zijn slechts geïnteresseerd in eigenbelang, in eigen geldbeugel. Als het slecht gaat in de staat, zijn beschaving en cultuur slechts een dun laagje vernis. Mensen laten zich bij uitstek leiden door begeerte en vrees. Als ze dan toch al naar de moraal leven dan is dat uit vrees, zwakheid, onwetendheid. Politiek handelen is voor deze Florentijnse filosoof, technisch d.i. met kennis van zake handelen. De plicht van elke politicus is het verwerven van de macht en ze te behouden en te vermeerderen. Politiek is wat je hebt weten te realiseren. Het is een vorm van toegepaste wetenschap: de politicus moet in staat zijn de wetmatigheden van de gemeenschap waarin hij functioneert te (her)kennen om ze te gebruiken. Hij moet kunnen steunen op ervaring en historische kennis. Hij moet vertrekken van de feitelijke realiteit, zonder blauwdrukken, utopieën, of opvattingen over de ideale staat. Politiek heeft absoluut geen boodschap aan moraal. De mens handelt uit eigenbelang dus moet de politicus dat eveneens doen. Het is een kwestie van efficiëntie: het doel heiligt de middelen. Macchiavelli heeft een koude, scherpe, analytische blik op de mens en derhalve ook op de politiek. De politicus, de leider kan niet anders dan immoreel handelen: leugen, moord, geweld, wreedheid, ontrouw, vleierij behoren tot de mogelijke middelen om het doel te bereiken. Divide et impera; Si fecisti, nega; Fac et excusa zijn slechts enkele van de aanbevelingen. In ‘De heerser’ komen nog meer gelijkaardige aanbevelingen voor ze mogen alleen niet tot anarchie leiden; moeten dus met enig inzicht en steeds tot vermeerdering van eigen macht aangewend worden. Is Machiavelli voorstander van een bepaalde regeringsvorm? Neen, de omstandigheden, de context bepalen voor hem de regeringsvorm. Democratie vereist wel over het algemeen een hogere intelligentie- en ontwikkelingsgraad.

In discussie met Machiavelli kwamen aan bod:

  • Machiavellisme behoedt voor overdreven moralisme
  • Is politiek een techniek?
  • Kan een immorele politiek iets duurzaams realiseren?

Interessante discussiepunten die een boeiende uiteenzetting besloten. Zeer veel prikkelende ideeën die een grond van waarheid bevatten, tegelijk waar en niet waar zijn, nuancering behoeven. De politicus moet ervoor zorgen dat het ‘poein’ (technisch handelen) en het prattein (de praxis, the good practice), in een gezond evenwicht worden gebracht bij het creëren van een respectvolle samenleving. Doel en middelen schuiven dus voor zo’n politicus als het ware in elkaar. Machiavelli present op menig politicusbureau, een must misschien ook op dat van ieder die geïnteresseerd is in politiek.

image_previewBart Raymaekers (°1959) is gewoon hoogleraar en sinds 2013 decaan aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte aan KULeuven. Hij doceert ethiek en rechtsfilosofie aan het HIW en aan de Rechtsfaculteit KULeuven. Zijn onderzoek spitst zich toe op de vraag naar de grondslagen van normativiteit en op de relatie tussen ethiek en recht. Hij publiceerde over Kant, Hegel en Machiavelli. Hij is auteur van o.m. Ethiek, recht en samenleving (2013), Ethiek. De basis (2012). Hij gaf gastcolleges aan Peking University (China) en Karoly Gaspar University (Budapest).

Brood is leven – vasten voor het Syrische volk | Pax Christi Vlaanderen

Brood is leven – vasten voor het Syrische volk | Pax Christi Vlaanderen.

Pax Christi Ambassadeur voor de Vrede - Rudy Vranckx - VRT-journalist
Pax Christi Ambassadeur voor de Vrede – Rudi Vranckx – VRT-journalist

Human Rights Watch: Government attacking bread lines (30/08/2012)

Bombardement op bakkerij in de Syrische stad Halfaya. (deredactie.be – 23/12/2012)

Terzake drukt op de pauzeknop voor Syrië (Terzake – 30 januari 2013)

Nonviolence for the Third Millennium – Simon Harak S.J.

“Als we in gemeenschap vasten gebruiken wij onze honger in zekere zin als motor voor
het streven naar vrede en gerechtigheid voor een bepaalde groep mensen, wie zij ook
zijn. We brengen de honger van degenen voor wie we vasten in de politieke entiteit en we
roepen die politieke entiteit tot een reactie op. ” pater Simon Harak, SJ

Mijn godsdienst leert mij dat men moet vasten en bidden, telkens wanneer er een nood
is die men niet kan lenigen.” Mahatma Gandhi

Ode aan het kijken – Alain de Botton***

Proeven van liefde (1993), De troost van de filosofie (2000), De kunst van het reizen (2002) is wat ik tot op heden las van Alain de Botton. En er liggen nog een paar recentere ‘musts’ van hem op de leesplank. In juni van dit jaar echter verscheen bij Atlas Contact en in de reeks Kleineboekjes een bundeltje korte essays van zijn naam onder de titel Ode aan het kijken. De pocket telt 92 blz en bevat negen stukjes. Over de genoegens van treurigheid, beschouwingen bij de schilderijen van Edward Hopper; over een bezoek aan de luchthaven; over waarachtigheid en wat verliefdheid met je doet; over werk en geluk; over een bezoek aan de dierentuin; over alleenstaande mannen; over de charme van saaie plekken waarin beschouwingen over het werk van de Nederlandse 17de eeuwse schilder Pieter de Hooch in verband worden gebracht met de Bottons geboortestad Zürich; over schrijven (en forellen) waarin rake observaties over Virginia Woolfs dagboeknotities; over humor en de onbewuste bedoelingen ervan. Elk stukje biedt een andere invalshoek waarmee we naar een bepaalde realiteit kunnen kijken. Ze zijn een prima instap voor wie de filosofie van de Botton wil leren kennen.

De kunst van het wachten – David Nolens****

‘David Nolens, die in 2002 debuteerde met de roman Vrint, is altijd al meer een filosoof dan een romancier geweest, meer een theoreticus dan een verteller. Al zijn boeken: denkboeken zonder veel plot. Maar in tegenstelling tot eerder werk, is De kunst van het wachten goed te volgen en is het voor het eerst zelfs prettig meeliften op Nolens’ train of thought,‘ aldus recensent Marc Cloostermans in DSL (25/03/2011).

De roman telt 203 bladzijden verdeeld over drie hoofdstukken: Eerste kamer, Tweede kamer, Epiloog, Derde kamer. Het hoofdpersonage Jack wordt door de zwerver Roman op sleeptouw genomen. De tocht gaat van Brussel naar Kopenhagen, van de Ardennen naar Tanger. En Groenland wordt de droombestemming. De groep metgezellen, ‘de nieuwe aristocratie’ wordt steeds groter en ontpopt zich tot ‘een koor zwijgenden’ dat zich heeft bekwaamd in het wachten. Jack gelooft dat het Westen behoefte heeft aan deze nieuwe klasse , meer zelfs, dat ze de tegenpool vormt van ‘de zich altijd voortbewegenden’ in een gehaaste wereld.

Jack, Roman, Klaus, Aamu, Azekel, Leopold, de moeder, Cathérine, LaBarba, … vinden elkaar in de tijd.

‘Er zijn mensen die stilstaand rondkijken en er zijn er die zich blind voortbewegen. In die zin beschouw ik de burgerhuizen als molshopen. Na verloop van tijd, rond mijn twintigste begreep ik dat die burgers naar niets graven, dat hun tijd er juist op gebrand is om hun tijd uit te wissen, terwijl de tijd juist ons enige goed is – en kwaad.’

En Klaus, [de Groenlander] hikte zijn credo: “We zijn koningen, dat is wat we zijn: koningen!”

Sluiswachters zonder sluis.

Kunstenaars zonder kunst.

Mensen zonder papieren, zonder huissleutel, zonder noemenswaardig bezit, maar met doorgaans een trauma of een ongeluk als sleutel tot ‘het wachten als bestemming’- en die formule tevens het probleem en het geluk. (69)

Was dit dan de tweede kamer? Dit mijmeren over een naakt bestaan? Dat door de een als leegte en door de ander als volheid zou worden geduid? Maar dat infeite beide was.

De tweede kamer, leek bij nader inzien, bedacht Jack, slechts als betekenis in zich te dragen dat er geen weg terug was naar de eerste kamer. Ze was onherroepelijk tenzij misschien als doorgang naar de derde kamer. Dus nooit meer terug naar het oude leven, en wie weet wat lag er in het verschiet. En als hij echt goed luisterde, hoorde hij het rumoer van de denkers en de doeners die hij had achtergelaten. (146)

De stad in oorlog, zoals alle steden in het Westen in oorlog, ondervond nauwelijks weerstand. Terwijl meer en meer parken en pleinen werden schoongeborsteld, gingen de slachtoffers, nu vijanden van het bestel, over tot een soort solidariteit uit noodzaak. Ze waarschuwden elkaar: “Daar komt een werkende.” (168)

Jack zag zich nu aan de andere kant. Hij had voor zijn bestemmingsvlucht, wel eens een glimp opgevangen van de gevallen mens die geen aansluiting vond. Nu begreep hij hun taal, de beeldtaal ook van een wereld, een omgeving, die versplinterd en gedeformeerd was tot een moeilijk kubistisch schilderij – zich niet langer op een vertrouwde plaats te weten.(174)

Het schip lag midden op zee, een wieg van weggespoelden, de bijna volle maan legde het gezelschap in het genoeglijk nachtlicht van een vrije, problematische en nieuwe aristocratie.(189)

En wanneer Roman in de epiloog de Janus van het gezelschap overboord kiepert, besluit de auteur met een eerder door Jack gemaakte observatie van Roman: Hij [Jack] bedacht dat Roman had geprobeerd te verhinderen dat het vuil zich van vingernagel naar vingernagel verplaatste. (197) Een doordenkertje.

Het laatste deel, de derde kamer (slechts drie bladzijden), begint en eindigt met een tussen haakjes geplaatst beletselteken en bevat verwijzingen    naar  gebeurtenissen en teksten die inspirerend werkten bij het tot stand komen van de roman. Hier lijkt David Nolens de metafoor van het pingpongspel te gebruiken om z’n eigen schrijverschap als een daad van wachten op ‘de meditatieve roes’ te zien waarbij ‘de geest zich uiteindelijk losmaakt en aan de wandel gaat’. Ecriture automatique … of schrijven in zen is dan stoppen en uit de rat race stappen, onbeweeglijk zitten, toekijken en vervolgens schrijven. Ook onze auteur is een ‘nieuwe aristocraat’ die probeert klaar te komen met z’n ‘wachtersstatus’.

www.debezigebij.nl

%d bloggers liken dit: