Paus veroordeelt vervolging van heksen en ketters | Kerknet

Paus Franciscus heeft in de eucharistieviering van maandagmorgen in de kapel van Santa Marta de betrokkenheid van de katholieke Kerk bij heksenjachten en de verbranding van ketters erkend en die gebeurtenissen als een onrecht veroordeeld. Dat alles heeft ervoor gezorgd dat er in de loop van de geschiedenis vaak mensen zijn gedood en veroordeeld hoewel ze onschuldig waren.

Rechters oordeelden dat ze niet bereid waren zich aan het woord van God aan te passen en spraken daarvoor de zwaarste straf uit. Als historisch voorbeeld noemde paus Franciscus de heilige Jeanne d’Arc (1412-1431). Voor deze excessen, zo zei hij, waren boekengeleerden verantwoordelijk die slechts geloofden in hun stelsel van wetten.

De tentoonstelling De heksen van Bruegel in Brugge © Philippe KeulemansDe tentoonstelling De heksen van Bruegel in Brugge © Philippe Keulemans

Vooral in de 16de en 17de eeuw vormde Europa het toneel van heksenvervolgingen en hekserijprocessen. In de Zuidelijke Nederlanden alleen heeft de heksenvervolging tussen 1450 en 1685 aan minstens 1.150 à 1.250 mensen het leven gekost, aldus Dries Vanysacker, die zich in de heksenvervolging verdiepte. De laatste terechtstelling van een heks in Europa vond in juni 1782 plaats in het Zwitserse Glarus, waar Anna Göldi werd onthoofd. De laatste tien jaren kregen heksen onder meer in de Duitse stad Keulen, maar in juni 2012 ook in de Vlaamse kuststad Nieuwpoort eerherstel (vetjes, BK).

In het Sint-Janshospitaal in Brugge loopt nog tot 26 juni de tentoonstelling De heksen van Bruegel over de vervolging van heksen in de Lage Landen en de evolutie van hun voorstelling in de kunst.

De Lage Landen introduceerden hekserij als thema in de kunst. De Brugse expo ‘De heksen van Bruegel’ toont welke impact dat had en heeft.De voorstelling van heksen op een bezem, die van generatie op generatie werd doorgegeven, danken wij aan Pieter Bruegel de Oude (1527/1530 – 1569). Dat vertelt Renilde Vervoort, kunsthistorica en curator van de tentoonstelling De heksen van Bruegel. Bruegel heeft de heks niet uitgevonden. Maar dankzij twee prenten gewijd aan het thema Sint-Jacob en de tovenaar, die kort daarna door de Antwerpse prentenuitgever Hieronymus Cock ook als gravure op de markt werden gebracht, raakte Bruegels beeld van de heks ruim bekend en verspreid.

Schouw en bezem

Pieter Bruegel de Oude haalde de elementen voor zijn heksenvoorstelling uit de toen al circulerende volksvertellingen en legenden. Hij koos resoluut voor de bezem, introduceerde de schouw als uitgang voor heksen, beeldde in de haard de heksenketel af waarin de heksen tovermiddelen brouwden en omringde hen met kostbare spullen zoals de magische cirkel of toverboeken.Later werden ook elementen als de heksensabbat, de toverstaf en de kat als trouwe bondgenoot toegevoegd.

1150 à 1250 heksen terechtgesteld

Al bij al bleef de vervolging van de als heksen beschouwde mensen in de Lage Landen beperkt, in vergelijking met bijvoorbeeld Duitsland. De vervolging was in de Zuidelijke Nederlanden wel aanzienlijk heviger dan in het noorden, en dan vooral in Frans- en Duitstalige gebieden.

Kom meer te weten over dit heksbeeld dat tot op vandaag bestaat, over hoe heksenvervolgingen verliepen, over de vermeende krachten van heksen en allerlei gebruiken over toverij in Brugge en de Nederlanden. De heksen en hun wereld presenteren zich op één van de meest authentieke plekken die Brugge rijk is: de middeleeuwse zolder van het Sint-Janshospitaal. Van daaruit nemen ze je mee de stad in, door nacht en mist over de Brugse daken…

Bron: www.kerknet.be

Berg-Heide viert haar tweede buurtfeest in het teken van de 16de eeuwse heksenvervolging.

IMG_2045

Midzomeravond – Buurtcomité Berg – Heide plant haar tweede buurtfeest op het terrein hoek Lepelstraat/Kampenhoutsebaan. De inwoners van Frijselstraat, Kampenhoutsebaan, Sint- Servaasstraat, Lepelstraat, Bergezijpestraat, Kattemansbosweg worden via flyers in de brievenbus of persoonlijk verwittigd. Het thema van de activiteiten blijft de gebeurtenissen die Josyne Van Vlasselaer, geboren in deze wijk, overkwamen: verkettering, de brandstapel op de Grote Markt in Brussel en nadien de verbeurdverklaring van een deel van Aert van Beethovens landerijen. Niet alleen onze Josyne ofte Siska maar ook vele Europese vrouwen werden tussen 1450 en 1750 slachtoffer van heksenvervolging.

Een mislukte oogst of de dood van een mens of dier was vaak de aanleiding tot het zoeken van een zondebok. Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende zondebokfenomenen geweest, denk maar aan de Jodenvervolging. De heksenwaan toont ons een heel andere zondebok. Al van in de middeleeuwen zijn er gevallen bekend waarbij zowel mannen als vrouwen werden beschuldigd van zwarte magie. Vanaf de nieuwe tijd werd hekserij echter in verband gebracht met duivelaanbidding. Onschuldig volksgeloof werd gevaarlijk, onschuldige heidense kruidendokters werden duivelaanbidders. De straffen werden bijgevolg zwaarder, de weg naar de brandstapel lag open. Hiermee is alvast één vooroordeel over heksenwaan de deur uit; het is géén fenomeen van de ‘duistere’ middeleeuwen, integendeel, het is een verschijnsel van de nieuwe tijd.

Het profiel van het slachtoffer veranderde drastisch. De heksenjacht werd in essentie een vrouwenjacht (van 50 procent naar 80 procent vrouwelijke beschuldigden). Het typische slachtoffer van deze historische heksenwaan is een oudere vrouw, vaak weduwe, weinig kapitaalkrachtig en lelijk (als symbool van het Kwade).[…] De verklaring voor de vrouwenhaat vinden we in de Malleus Maleficarum(De Heksenhamer). Dit standaardwerk van de demonologie is één van ’s werelds oudste bestsellers, geschreven door Duitse dominicanermonniken en voor het eerst uitgegeven in 1487. (DM-8/8/2012)

In Duitsland nu, werden in 2012 vele als heks veroordeelde  vrouwen gerehabiliteerd. En in het voorjaar van dit jaar zond  de Duitse ZDF de historische film ‘Die Seelen im Feuer’ uit:  Bamberg rond 1630. De arts Cornelius Weinmann onderbreekt zijn medische studies in het geavanceerde Wenen en reist naar zijn geboortestad Bamberg, stad ten noorden van Nürnberg,  om zijn stervende vader te zien. Hij ontmoet daar zijn jeugdliefde Johanna Flock die de apotheek van haar vader leidt met deskundige betrokkenheid, hoewel dit beroep  voor vrouwen verboden is. Cornelius is gefascineerd door de slimme en eigenzinnige vrouw. Als zijn vader sterft, staat zijn besluit vast. Hij wil onmiddellijk terugkeren naar Wenen. De achterstand van Bamberg is weerzinwekkend voor hem.

Een film die inzicht brengt in de processen die tot dergelijke veroordelingen leidden toen en die een thema aansnijdt dat nog steeds actueel is, namelijk de strijd om de macht.

Op het buurtfeest genoten we van een lekkere hap en een glas en de altijd-prijs-tombola zorgde voor leuke verrassingen. Slotritueel werd opnieuw de brandstapel: een brandend actueel onderwerp.  We vroegen ons af: ‘Komt  onze Josyne Van Vlasselaer ook in aanmerking  voor eerherstel ?’

Dank aan het voltallige buurtcomité dat deze ‘verdichtende’ avond weer mogelijk maakte.

%d bloggers liken dit: