Verzet in beelden – Mu.Zee – Oostende

Mary Evans (1963°) is geboren in Nigeria en arriveerde op zesjarige leeftijd in Londen. Ze werd geconfronteerd met een totaal nieuw systeem, een nieuwe taal, nieuwe gedragscodes, ongeschreven regels, liedjes en verhalen. Geleidelijk aan verloor ze de ritmes en de taal uit haar vroege jeugd. In haar creaties kiest ze voor beelden die een universele betekenis hebben, die gemakkelijk leesbaar en toegankelijk zijn. Ze onderzoekt welke invloeden vluchtelingen ondergaan; wat ze onthouden en vergeten; hoe ze onomkeerbaar zijn veranderd. Haar thema’s: identiteit, bezit, vervreemding, herinnering en verlangen.

Tableau Vivant, 2017  dat in Mu.Zee  tegenover La famille en lecture, 1937 van Frans Masereel hangt, toont een landschap met silhouetten dat doet denken aan een historisch tafereel. De silhouetten zijn uitgesneden uit bruin inpakpapier, een verwijzing naar ras en huidskleur. Haar taferelen gaan niet over een specifieke gebeurtenis, maar verhalen over algemene thema’s uit het collectief historisch en hedendaags bewustzijn. Vele hedendaagse gebeurtenissen beschouwt ze als een herneming uit het verleden.

Terecht want 80 jaar geleden schilderde Frans Masereel, op aanraden van zijn vriend Henry Van de Velde, het grote olieverfschilderij La famille en lecture voor het Belgische paviljoen op de Wereldtentoonstelling van Parijs, waar de paviljoenen van de totalitaire ideologieën van het fascistische Duitsland en het communistische Rusland tegenover elkaar stonden. Het schilderij bevat veel elementen die ook in andere werken van Masereel voorkomen. Ondanks de talloze aanklachten die hij tekent, schildert en uit hout snijdt, blijft de mens in zijn werk solidair en bewust aan een betere toekomst denken.

 

Met dank aan de bezoekersgids van de tentoonstelling.

Advertenties

Geachte heer M. – Herman Koch***

Dat Herman Koch zich helemaal niet gecharmeerd voelt van de recensies die leraren over zijn boeken schrijven, is me bekend. Ze zijn hem te middelmatig, ondermaats geneuzel, gespeend van elk vleugje inspiratie of intelligentie. Nu ja, als  Nederlandse schrijver met renommée in de VS  kan hij zich natuurlijk wat permitteren  in dit geval een sleutelroman waarin niet alleen een hele cohort leraren voor de bijl gaat maar ook nog eens de hele huidige schrijvers- en uitgeverswereld aan een hilarische karikatuur ten prooi is. Het jaarlijkse Boekenbal culmineert er voor schrijver N. en schrijver M. (wie?) in een vechtpartij die de tanende M. finaal fataal wordt.

Het heet dat Koch na het succes van Het diner (2009) met deze roman zijn plaats wou opeisen als één van Nederlands topschrijvers. Daarvoor moest hij iemand aan die top proberen te onttronen. Dat is hem niet gelukt. Nog niet.

Over de wisselende vertelperspectieven en verhaallijnen beginnen, zal me nopen tot vervelend, middelmatig, geneuzel. Spannendst is de verhaallijn van het jonge koppeltje Herman en Laura die uitgaat van een onopgeloste misdaad: de verdwijning van de geschiedenisleraar Jan Landzaat die een korte relatie had met Laura en haar blijft stalken als ze nadien een relatie heeft met Herman. Hier is de schrijver van  Zomerhuis met zwembad en van Het Diner aan het woord in een vlotte literaire thriller.

Schrijver op de terugweg M. die deze historie oppikt als onderwerp voor zijn roman Afrekening, duidt leerling Herman als schuldige voor de verdwijning van leraar Landzaat aan  in dit onopgeloste liefdesdrama. Dat is buiten zijn mysterieuze onderbuur gerekend die hem onopgemerkt op de hielen zit. Die onderbuur, de oudere Herman die het niet verwerkt heeft dat hij in de Afrekening als de schuldige voor de verdwijning werd weggezet, toont M., die na het Boekenbal met gebroken neus en hersenschudding thuis op de sofa ligt, zijn oude wit-zwartfilmpjes getiteld Leven voor de dood, als mogelijk ‘nieuw materiaal’ in het onderzoek. M. heeft echter, zo weet alleen de lezer, het lot een beetje geholpen om zijn romanplot te laten kloppen. Het is midden in de laatste zin van het filmrelaas over Landzaats verdwijning dat Herman – o dramatische ironie –  merkt dat M. niets meer zegt en helemaal niet meer beweegt. De waarheid staart hem zwijgend en met open, onbeweeglijke ogen aan.

Een intelligente leraar die iedereen te slim af was, kwam [M.] helemaal niet goed uit. Het zou het verhaal op zijn zachtst gezegd ongeloofwaardig maken. Maar hij moest het wel zeker weten. Het mocht niet zo zijn dat de werkelijkheid opeens roet in het eten zou gooien. Blz.421

Koch geeft zijn roman het motto mee van een getranscribeerde black box-opname van een vliegtuigramp uit Malcolm Mac Phersons non-fictionboek The Black Box, daarmee verwijzend naar mogelijk bewijsmateriaal dat voor onderzoekers de oorzaak van een ramp kan ophelderen:

……..

COCKPIT UNIDENTIFIED VOICE: Left throttle, left, left, left, left …

COCKPIT UNIDENTIFIED VOICE: God!

CABIN: [Sound of  impact]

THE BLACK BOX

Malcolm Mac Pherson

Herman Kochs nieuwste De greppel (2016), door Ambo|Anthos als luisterboek op de markt gebracht, is voor 14.99€ te downloaden op www.luisterrijk.nl. In 2017 schrijft hij het Boekenweekgeschenk.

Borderline Times, het boek en de tentoonstelling van prof. dr. Dirk De Wachter

Borderline Times. Het einde van de normaliteit,  het boek dat psychiater Dirk De Wachter in 2012 schreef, lag al lang op lezing te wachten.

In het Museum Dr. Guislain (Gent), voor de gelegenheid omgetoverd tot Museum Dirk De Wachter, liep tot 25 september een tentoonstelling – die ik jammer genoeg op de valreep miste – onder dezelfde titel. Het verslag van de bevriende kunstblogster Emittra zorgde echter voor een mooie impressie en commentaar. Zo kreeg ik toch nog een glimp mee van dit kunstevenement. Prof. dr. Dirk De Wachter gaf in mei 2016 als peetvader van  DAVID vzw, een interview over Borderline Times waarin interviewers en geïnterviewde stilstaan bij de onderwerpen Kunst als vorm van zorg, Het brein als verklaring, Kunst als spiegel, Kunst in de wachtkamer van De Wachter, Kunst van het wachten en Kunst als empathie.

In december 2012, beluisterde ik hem gedurende een lezing voor de Vlaamse Academici van Mechelen waar hij in grote lijnen de inhoud van zijn pas verschenen boek in een betoog samenvatte. Nu, vier jaar later, is het gegeven van die publicatie nog altijd springlevend en prof.Dirk De Wachter is een veelgevraagd man in de media en op allerhande podia.

Uitvoerig op de inhoud van het boek ingaan, wil ik hier niet doen, dat hebben ondertussen al vele anderen gedaan. Overduidelijk blijft in elk geval dat Dirk De Wachter de vinger aan de pols van onze tijd en onze maatschappij houdt. Binnen de soms duistere toekomstvoorspellingen van ‘een opgemerkt legertje intellectuelen’ die het ‘allemaal hebben over het systeem, over de mens, over de planeet, en allemaal (op)roepen tot een groot(s) nieuw ethisch imperium, in de hoop dat we misschien nog net op tijd de ondergang van alle menselijk relevante domeinen zouden kunnen tegenhouden, in de hoop dat we bij het nemen van de ‘border’ niet de diepte in tuimelen. (blz. 245)’, houdt hij het hoofd koel en levert hij op zijn beurt en vanuit zijn domein een bijdrage door een boodschap van hoop, door een ethisch appèl gebaseerd op ‘La petite bonté’ van Emmanuel Levinas de wereld in te sturen en ons erop te wijzen dat ‘de grote Kunst ons een glimp van de Oneindigheid (kan tonen)’ een ervaring die men o.a. deelachtig kan worden in ‘de onovertroffen muziek van J.S. Bach’. Dirk de Wachter besluit zijn boek dan ook met de volgende regels uit de Bachcantate BWV21:

Ich hätte viel Bekümmernis in meinem Herzen
Aber deine Tröstungen erquicken meine Seele.