Brancusi (1876 – 1957) – Bozar Brussel*****

“Eenvoud is in de kunst geen doel. Je bereikt ze ongewild wanneer je op zoek gaat naar de ware zin van de dingen.” – Brancusi

De grootste Roemeense kunstenaar is beeldhouwer Constantin Brancusi (1876 – 1957). Doorheen de geschiedenis inspireerde hij tal van andere artiesten en vandaag wordt hij beschouwd als één van de eerste abstracte beeldhouwers in West-Europa en een pionier van het modernisme. Zijn beelden kenmerken zich door strakke, eenvoudige vormen, met geslepen of gepolijste vlakken. Brancusi ging altijd op zoek naar de essentie van de dingen en creeërde zo “uitgepuurde” sculpturen, waarin het originele idee of model vaak niet meer herkenbaar is. Zijn werk Vis, bijvoorbeeld, heeft enkel de contouren van een vis. Om deze reden wordt Brancusi soms ook wel de vader van de abstracte sculptuur genoemd, iets waar hij het niet mee eens was.

“Er zijn idioten, die mijn werk abstract noemen. Dat wat zij abstract noemen is het meest realistische. Het echte is niet het zichtbare, maar de idee, de essentie van dingen.” – Brancusi

Zwaan – Brancusi

LEVEN

Als arme Roemeense boerenzoon verlaat Brancusi op elfjarige leeftijd zijn ouderlijk huis en trekt hij de wijde wereld in. In 1894 kan hij in Craiova aan de slag bij een tonnenmaker die hem hout leert bewerken en op zijn achttiende schrijft hij zich in aan de nabijgelegen school. Hier leert hij houtsculpturen maken. Al snel wordt zijn artistiek talent opgemerkt. Wanneer hij tweeëntwintig is trekt hij dankzij een studiebeurs naar de School voor Schone Kunsten in Boekarest, waar hij beeldhouwkunst studeert. Zes jaar later besluit de kunstenaar dat er voor hem geen toekomst is in Roemenië; hij wil naar Parijs, het kunstcentrum van Europa. Wegens geldgebrek zou Brancusi te voet naar de Franse hoofdstad gereisd zijn, maar dit is een zelf gecreëerde legende. Hij begon te studeren in het atelier van beeldhouwer Antonin Mercié en binnen de kortste tijd vertoefde hij in de kring van plaatselijke kunstenaars. Zo leerde hij later de beroemde beeldhouwer Auguste Rodin kennen. Brancusi wordt zijn assistent, maar omdat hij zich geremd voelt in zijn creativiteit beslist hij al na één maand om alleen verder te gaan.

Wijsheid – Brancusi

“Er kan niets groeien in de schaduw van een grote boom.” – Brancusi

Om zijn talent ten volle te ontwikkelen, moest hij zijn eigen weg gaan. Dit is het moment waarop Brancusi zijn eerste eigen werk begint te maken. Brancusi zou snel uitgroeien tot éénvan de belangrijkste kunstenaars in het Parijs van het begin van de twintigste eeuw. Onder anderen Fernand Léger, Amedeo Modigliani, Man Ray en Marcel Duchamp behoorden tot zijn vriendenkring. Zijn eerste solotentoonstelling vond plaats in 1914 in New York, in de galerie van Alfred Stieglitz. Zo wordt de Europese avant-garde van de moderne kunst geïntroduceerd in de Verenigde Staten.

KUNST

Slapende Muze – Brancusi

In het begin van zijn carrière werkte Brancusi vooral in hout, maar in 1907
verandert hij drastisch zijn manier van werken. Voor het eerst gaat hij
rechtstreeks in steen werken. Binnen zijn oeuvre komt de eivorm en afgeleide vormen daarvan opvallend vaak voor. Zoals in het liggende hoofd van zijn Slapende muze. Ook zijn iconische Oorsprong van de wereld lijkt op een eivorm. Het meest beroemde werk van Brancusi is Vogel in de ruimte, waarvan hij tussen 1923 en 1940 ongeveer vijftien versies maakte. Het beeld heeft niet letterlijk de vorm van een vogel; het is een soort poëtische versie van de gestroomlijnde opgaande beweging van het wegvliegen. Brancusi ging altijd ambachtelijk, met de hand, te werk. Volgens hem was dit een belangrijke voorwaarde voor beeldhouwkunst. Twintig jaar lang zou Brancusi in Frankrijk zijn beste werken maken. Hierna werd hij minder productief. Maar zijn populariteit bleef groeien, vooral in Amerika. Brancusi overleed op 81-jarige leeftijd in Parijs.

BRANCUSI VANDAAG

Schuchterheid met boeket in overdruk, 1928 – Brancusi

Na zijn dood liet Brancusi 215 beeldhouwwerken na, maar ook 1200 foto’s en negatieven. De kunstenaar fotografeerde zijn sculpturen om ze te tonen op de manier waarop Brancusi wilde dat ze gezien werden: vanuit een bepaalde ooghoek, met een precieze lichtinval… Ook nam hij foto’s van zichzelf in zijn atelier, als trotse kunstenaar tussen zijn werken. Vandaag kan je de werken van Brancusi in musea over de hele wereld vinden; het merendeel bevindt zich in Frankrijk en de Verenigde Staten. Een reconstructie van zijn atelier kan je bezoeken in Parijs, naast het bekende Centre Pompidou. De impact van de kunstenaar op de wereld was zo groot dat de man zelfs een eigen feestdag heeft; op 19 februari vieren de Roemenen jaarlijks Brancusi dag. Maar als je tegen een Roemeen over Brancusi begint is de kans groot dat hij geen flauw idee heeft over wie je het hebt. De Roemeense uitspraak is helemaal anders. De ‘I’ op het einde is namelijk helemaal niet onze klinker ‘i’, maar eerder een accent dat de uitspraak van de ‘s’ bepaalt. Roemenen noemen hem ‘Brankoesj’.

De tentoonstelling loopt nog tot en met 2 februari 2020.

Het Jubelparkmuseum: een dubbelbezoek

download‘Dat de tentoonstelling Henry Van de Velde. Passie. Functie. Schoonheid een jong publiek aanspreekt, ligt niet alleen aan de persoonlijkheid van de architect, wiens bewogen carrière nog steeds een inspirerend voorbeeld is voor jonge kunstenaars, maar vooral aan de turbulente tijd waarin hij leefde. Stel je een kunstenaar voor die, nog voor de Europese eenmaking, in vijf verschillende landen werkte,dwars doorheen twee wereldoorlogen reisde en ook persoonlijk een heel spannende weg aflegde: van schilder tot architect. Elke kunstenaar is kind van zijn tijd en deze tentoonstelling gaat dan ook niet alleen over Van de Velde, maar over zijn hele omgeving, te beginnen bij zijn fantastische echtgenote, Maria Sèthe, zijn invloedrijke vrienden, zijn studiegenoten en collega’s, zijn recensenten en opdrachtgevers en te eindigen bij zijn politieke mede- en tegenstanders.Zowel artistiek als politiek en sociaal blijft dit verhaal na 150 jaar erg actueel en zal ongetwijfeld jonge en zoekende mensen fascineren’,  zo stellen de samenstellers van de brochure HENRY VAN DE VELDE De bewogen carrière van een Europees kunstenaar. Toen ik gisterenmiddag naar het Jubelparkmuseum trok in de wetenschap dat als ik niet nu dan waarschijnlijk nooit deze overzichtstentoonstelling zou zien, stond ik inderdaad versteld dat er zoveel jonge bezoekers – in kleermakerszit, schetsboek op de knieën – de objecten  zaten te tekenen. Een prachtige tentoonstelling overigens, die de veelzijdigheid van de kunstenaar,  zijn passie voor eenvoudige functionaliteit en schoonheid in elk ontwerp blootlegt of het nu om een schilderij, een meubelstuk, een affiche, een boekcover, een verpakkingslijn voor een fabrikant, textiel, een juweel, tafelporselein en couverts of een gebouw gaat.  Gewoon geniaal mooi. Magnifiek. [foto: deredactie]

En omdat ik via KNACK CLUB vrijkaarten won voor een andere tentoonstelling in hetzelfde ruime Jubelparkgebouw, trok ik ook naar zaal 78  om er de RAMAYANA-miniaturen te gaan bekijken. ‘De Ramayana is naast de Mahabharata een van de twee grote klassieke hindoeïstische heldendichten van India. Het behoort tot de hoogtepunten van de wereldliteratuur en de basisversie werd meer danheader_ramayana    tweeduizend jaar geleden door de legendarische dichter Valmiki samengesteld. De Ramayana werd oorspronkelijk in het Sanskriet opgesteld en beschrijft in zeven boeken (kanda) van 24.000 coupletten (shloka) het verhaal van Rama en zijn vrouw Sita. De held van het verhaal is Rama, kroonprins van Ayodhya, die door een intrige aan het hof samen met zijn vrouw Sita en zijn halfbroer Lakshmana gedurende veertien jaar naar het woud wordt verbannen. De mooie en deugdzame Sita wordt er op een listige manier ontvoerd door de tienhoofdige demonenkoning Ravana, die op het eiland Lanka (Sri Lanka) woont. Samen met Lakshmana begint Rama aan een lange en moeilijke zoektocht naar zijn geliefde vrouw Sita. Na vele avonturen en zware beproevingen slaagt Rama er uiteindelijk in Ravana te overwinnen en Sita te bevrijden, mede dankzij de hulp van het apenleger, onder leiding van de apengeneraal Hanuman. De Ramayana is een verhaal over moed, trouw, vriendschap, liefde en rechtvaardigheid en heeft een diepe religieuze betekenis. De Indiërs zien Rama als een godheid en vereren hem nog steeds als een van de tien incarnaties van de hindoegod Vishnu, die meerdere gedaanten aanneemt om op aarde te komen.’ [bron:KMKG]  Om de beeld- en kleurensymboliek van de miniaturen beter te kunnen begrijpen, kocht ik de met zorg gelay-oute catalogus RᾹMᾹYANA Indian Miniature Art from the National Museum New Delhi – Dr. Daljeet & Dr. V.K. Mathur waarin de 100 tentoongestelde miniaturen  van erg verhelderende commentaren en toelichtingen worden voorzien. Een must, naar mijn bescheiden mening, om ten volle te kunnen genieten van ‘een miniatuurkunst waarin de Indiase kunstenaars als grootmeesters mens en natuur op een unieke manier schilderden.’

Winter – Jon Fosse – ’t Arsenaal****

‘Mijn stukken beschrijven eenvoudige mensen in een niet eenvoudige wereld.’ – Jon Fosse

scannen0001Wintereen stuk van de Noorse Jon Fosse, ging gisteren in première in ’t Arsenaal en wel in een regie van Franz Marijnen. Marijnen na tal van nationale en internationale opdrachten en creaties terug in Mechelen dus waar alles in het toenmalige MMT begon. De acteurs niet minder dan Lucas Van den Eynde en Lotte Heijtenis.

Het gegeven: een man is in een vreemde stad waar hij een afspraak heeft. In een andere stad heeft hij een vrouw en kinderen. Hij heeft nog even tijd en zet zich op een bank. Uit het niets komt een vrouw op hem af die zich aan hem opdringt. Hij neemt haar tenslotte mee naar zijn hotelkamer. Zijn afspraak wordt vergeten en even later ook zijn vrouw en kinderen en zelfs zijn beroep. Nu geldt alleen nog de bank in het park. zijn hotelkamer en wachten op de vrouw die zijn wereld op zijn kop zet en zijn geordend leven een nieuwe wending geeft.

De stijl van het stuk is duidelijk modernistisch. Zowel in taal als in enscenering. Je voelt je als het ware naar een herrezen Beckett kijken: een koud wit decor – een bank en een hotelkamerbed op een centrale carrousel –  slechts twee acteurs pratend met elkaar in elliptische zinnen. Een aarzelende communicatiestijl die door zijn woordkarigheid de aandacht vestigt op de stiltes tussenin en de intonatie waarmee deze woorden gezegd worden. Er wordt langs elkaar gepraat. Er wordt geschreeuwd om contact en gebedeld om liefde. Er is ijskoud zwijgen, er is verbazing, er is onbegrip, er is twijfel maar er komt rust en warme kleren. En dan … een vuile telefoontruc en telefoons van thuis die onbeantwoord blijven en weer afspreken en niet opdagen en toch weer verschijnen. Kortom alles wordt uit de kast gehaald tot hij niet meer te redden valt en zij, bewust van wat hij op het spel zet, bevestigd hoort dat hij van haar houdt en ze beiden uit de kleren gaan. Banaal overspel, lijkt het. Dat is het echter niet. Fosse laat zien hoe een fatsoenlijke man die een goed geordend leven leidde – hij ruimt haar sokken en schoenen op als hij binnenkomt in de hotelkamer – zich plots verliest in een overrompelende passie. Hij geeft zijn vrouw, kinderen en job op en zit uren te wachten op de vreemde vrouw. Deze passie betekent het einde van zijn burgerlijk bestaan. Wat in de plaats komt, is overgave aan een ‘waanzinnige liefde’.

De man, Lucas van den Eynde, is grandioos en sterk in een terughoudende, gereserveerde spelstijl die wijzigt wanneer de vis aan de haak hangt te spartelen. Nu is de vrouw, Lotte Heijtenis, de gereserveerde, sterke tegenspeler. Beiden vertolken een immense existentiële treurigheid. De scènes worden gestructureerd door een melodieus klankdecor dat heilzaam werkt op het gevoel van melancholie dat het stuk ademt. Achter op het podium en aan weerszijden van de carrousel – links een bureau, rechts een stoel – verkleden de acteurs zich aanvankelijk elk apart nadien samen op één plek: het bureau. Van het bureau gaat het naar het hotelbed. Het doel is bereikt.

In Winter wordt een kantoorheld op een winterse dag op een bank in het park door een vreemde, depressieve, hysterische, jonge vrouw in tracksuit opdringerig lastig gevallen. Hij geeft haar onderdak in zijn hotelkamer en koopt haar warme kleren. Een man en een vrouw met een grijs en leeg bestaan schreeuwen hun hang naar een ander leven uit. Hier o.a. gesymboliseerd door geel licht op het hotelkamerbed. Over de witte bank in het park rijst echter op een bepaald ogenblik een treurige zwarte schaduw. Is dit het geluk waarvoor alles op het spel gezet wordt? Is dit zijn ? Of is deze passie de voorbode van een harde existentiële winter? Je krijgt er als toeschouwer niet onmiddellijk vat op. Er wordt iets gecommuniceerd dat het midden houdt tussen waarheid en leugen tussen realiteit en zinloosheid: twee verloren zielen zoeken troost bij elkaar midden in de grootste vertwijfeling. Het stuk zet met poëtische karigheid ’s mensen lieftalligste domheid in de kijker.

%d bloggers liken dit: