Twee ogen ‘in de sacoche’ – Martine Croonen in Kerk & Leven

In Scherpenheuvel vinden volksheiligen een nieuw onderkomen

Doet u dit voorjaar het bedevaartsoord Scherpenheuvel aan, daalt u dan via de trap achter de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek even de heuvel af. Een ondergrondse toegang leidt u naar de witgekalkte Barokgang, gewezen verbindingsroute tussen het klooster en de sacristie van de basiliek.

De tentoonstelling die dit voorjaar in die Barokgang huist, vormt het sluitstuk van vijf edities over heiligen en tradities en focust ditmaal op herfst- en winterheiligen. „De getoonde collectie maakt deel uit van onze studie”, zegt theoloog Hans Geybels, die aan de KU Leuven onderzoek doet naar de geschiedenis van de religieuze volkscultuur.

Treft u bij uw bezoek aan de Barokgang Jan Dierckx en Stephan Van Schoonbeek aan, dan ontbreekt het u wellicht niet aan verhalen. We houden halt bij de glazen kast met attributen van Sint-Hubertus, patroonheilige van de jacht. „Deze brandstaaf, met een stempel in de vorm van een hert, werd gebruikt om de wonde bij slachtoffers van hondsdolheid dicht te schroeien om infectie te voorkomen”, legt Van Schoonbeek uit. De legende over Sint-Nicolaas en zijn munten vertelt hij er in één adem bij.

Verderop zien we beelden van de gebroeders Cosmos en Damiaan, de aartsengel Michaël en bidprentjes van de heilige Leonardus. Heel wat heiligen blijken bovendien streekgebonden. De heilige Odrada bijvoorbeeld. Dit adellijke meisje uit Balen-Scheps in de Antwerpse Kempen werd aangeroepen tegen veeziekten en heeft tot op de dag van vandaag een eigen processie. Sint-Antonius is u vast beter bekend. Hij werd omgekeerd of in de regen gezet wanneer mensen iets kwijtspeelden, om het sneller terug te vinden, leren we. Voorts vernemen we dat de ‘vallende ziekte’ haar naam dankt aan de heilige Valentinus en dat de pijl in de borst van de heilige Sebastiaan een belangrijk punt voor acupuncturisten werd.

Oude gebruiken, gestoeld op legenden? „Toch zijn ze vandaag nog voor heel wat mensen belangrijk”, zegt Hans Geybels. „De elitaire pastoraal die ingang vond na het Tweede Vaticaans Concilie dreef volksdevotie echter naar de achtertuin. Via onderzoek willen we nieuwe informatie vrijgeven. Zo maakten we twee edities terug een studie over de geschiedenis van heiligenbeeldjes. Die kleinoden vielen immers altijd tussen de mazen van het net.”

Stephan Van Schoonbeek toont het beeld van Lucia van Syracuse, die een schaal met ogen vasthoudt. „Als patroonheilige van de blinden wordt ze ook wel eens ‘sacocheheilige’ genoemd, omdat heel wat vrouwen een paar ogen in hun handtas meedroegen om boze ogen af te weren en geluk te brengen”, luidt het.
We sluiten ons bezoek af bij het beeld van Sint-Jozef. „Wist je dat boeren die indertijd hun eigendom wilden verkopen, een Jozefbeeld in de grond stopten om een goede prijs te verwerven?”

Heiligen en tradities in Vlaanderen. Herfst & winter. Tot en met 1 juli in de barokgang in Scherpenheuvel. Gratis toegang. Open op zaterdag en zondag van 13.30 tot 17.30 uur. Groepen zijn welkom op weekdagen na afspraak met Hans Geybels (0472 74 97 60). De expo leunt aan bij het boek Heiligen en tradities in Vlaanderen Herfst & Winter (redactie Hans Geybels, Davidsfonds, 2018).

Auteur: Blauwkruikje

Nature, fiction, theater, poetry, philosophy and art lover. Master of Germanic Philology - KULeuven - Belgium. Photo: Ostend (B) - Japanese Deep Sea Garden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: