In het voetspoor van de ‘sibille van de Rijn’

Bingen am Rhein (D)

Enkele dagen van een microklimaat genieten en kunnen wandelen tussen de wijnstokken met zicht op de door de romantici zo vaak bezongen rivier de Rijn is een weldaad voor geest en lichaam. ’s Avonds dan kunnen genieten van een heerlijk glas riesling of spätburgunder bij een met zorg bereide maaltijd, legt een glans over de dag die tot dankbaarheid stemt. De dag  van ‘Die Wende’ of hereniging van DDR en BDR na de val van de muur in 1989, nu haast 30 jaar geleden, blijkt voor sommige Duitsers ook een uitgelezen dag om in het huwelijksbootje te treden, zo mocht ik vaststellen.

Huwen op de Dag van de Eenheid (D)

Over de Rheingau ligt in deze dagen van de wijnoogst een gouden licht en de talrijke wijndomeinen, -proeverijen en -feesten stralen van levensvreugde.

Hildegard-Weg in Rüdesheim am Rhein (D)

En of dat Rijngoud, met mate genoten, heilzaam is? Ik laat Hildegard von Bingen (1098-1179) hierover aan het woord:

„Der Weinstock hat feurige Wärme, und jenes Feuer ist so stark, dass es seinem Saft einen Geschmack verleiht, der verschieden ist von dem anderer Kräuter. Der Wein macht das Blut des Trinkers gut und gesund.“

Ik ging in twee wandelingen – Bingen en Rüdesheim – de in 2012 tot kerklerares verheven Hildegard von Bingen achterna en liet me meenemen door het landschap waarin zij leefde en werkte.

Klosterweg – Sankt Hildegardabtei – Rüdesheim am Rhein (D)
Pfarrkirche Sankt Hildegard – Eibingen (D) – SCIVIAS-glasraam

Onderweg zijn in de Riesling Rheingau brengt je in contact met de unieke spiritualiteit van de regio die onder andere terug te vinden is in werelderfgoed als dat van Kloster Eberbach, de Basilica van Schloss Johannisberg en de abdij Sankt Hildegard.

Advertenties

Moslims in een open samenleving – prof. dr. Paul Scheffer – VAM

De komst van een nieuwe gelovige gemeenschap is nauw verbonden met de geschiedenis van de migratie in West-Europa. Sommige van de botsingen die daar het resultaat van zijn herkennen we uit het verleden, maar andere vormen van conflict zijn nieuw.
Er zijn grofweg vier mogelijke reacties binnen de moslimgemeenschap op de aanwezigheid in een open samenleving waar godsdienstvrijheid de norm is: secularisering, liberalisering, orthodoxie en radicalisering. Het is dus van belang om op basis van onderzoek iets te begrijpen van het gewicht van deze mogelijke richtingen, welke houding domineert? Het roept het beeld op van een ten diepst door breuklijnen van geloofsinterpretatie, etniciteit, opleidingsniveau en generaties verdeelde gemeenschap. Dat op zich al complexe beeld wordt nog eens versterkt door de dreiging van terrorisme, die verbonden is met de conflicten buiten onze grenzen, bijvoorbeeld in Syrië.

Waarom is het conflict begrijpelijk?

Professor Scheffer constateert dat onze samenleving ‘van God is losgeraakt’ in diepte, omvang en snelheid. Hoe kwetsbaarder een samenleving wordt/is hoe meer religiositeit m.a.w. de bestaanszekerheid van het Westen is de oorzaak van de secularisering. In zo’n samenleving worden ook minder kinderen geboren; een constatering die ook voor het het omgekeerde opgaat. Als geheel blijkt de wereld religieuzer te worden: op de vraag Is religie belangrijk? kon worden geconstateerd dat Nederlanders religie steeds minder belangrijk vinden terwijl Marokkanen en Turken hun godsdienst zeer belangrijk vinden. Hoe gingen we tot hiertoe met deze gegevens om? We praktiseerden een cultuur van tolerantie maar stelden nooit vragen aan de betrokkenen, conflictsituaties werden vermeden. Conflict moet echter eerder gezien worden als een (noodzakelijke) fase, een schakel in een migratiebeweging. We kunnen hier ook niet spreken van winnaars of verliezers want de beweging begint met een verlies aan beide kanten. De vraag wordt dan: hoe ons denken afstemmen op de fase voorbij dit verlies.

Wat leren we uit beschikbaar onderzoek?

Er bestaat een groot onderscheid tussen opinies en het uiteindelijk gedrag van migranten. De verhoudingen tussen de 1ste – 2de -generatie migranten en de 3de generatie op het vlak van bvb. gemengde huwelijken en homoseksualiteit verandert. De islamitische geloofsgemeenschap is verdeeld met betrekking tot ethische kwesties als: op welke leeftijd een kind krijgen en het moskeebezoek. De normatieve afstand tussen migranten en autochtonen is groot. Die afstand speelt een rol en is objectiveerbaar.

Patronen van radicalisering ?

De vraag waarom moslims gemotiveerd raken door een geradicaliseerde vorm van islam werd eigenlijk nooit gesteld. Van de orthodoxie ging het naar de radicalisering, van groeiende bestaansonzekerheid, volgens onderzoek, naar groeiende religiositeit.

Schuld is altijd individueel

Collectieve schuld bestaat niet, aldus professor Scheffer. Er is de inconsistente houding van het Westen in het Midden-Oosten die we hier niet uit het oog mogen verliezen.

Afrondend stelde Paul Scheffer dan dat deradicalisering een zeer moeilijk proces is. Een overtuiging breken is niet gemakkelijk. Normatieve omgang begint met juridische grondslagen. Moet salafisme ja dan neen verboden worden en buiten de wet geplaatst? Sommigen beroepen zich in dit debat op de vrijheid van meningsuiting. De normatieve onzekerheid is momenteel zeer sterk. In een open samenleving blijkt wettelijke gelijkwaardigheid echter onmogelijk en moeten we het hebben over het moreel hogere ideaal, de hogere norm van ‘ideaal’ die verder reikt dan de wettelijke en wel op basis van wederkerigheid.

De aanwezigheid van een omvangrijke moslimgemeenschap dwingt onze samenlevingen tot meer normatieve uitspraken over godsdienstvrijheid en godsdienstkritiek: de rechtsstaat is een goed vertrekpunt maar biedt onvoldoende houvast als het gaat om de kunst van het samenleven.

foto: wikipedia

Paul Scheffer is hoogleraar Europese Studies aan de Universiteit van Tilburg en de Universiteit van Amsterdam. Hij was hoogleraar grootstedelijke vraagstukken aan de Universiteit van Amsterdam en correspondent in Parijs en Warschau. Zijn meer recente publicaties zijn onder meer: Het land van aankomst (2007), een vergelijkende studie over immigratie in Amerika en Europa, Alles doet mee aan de werkelijkheid: Herman Wolf 1893-1942 (2013), een tijdsbeeld van Amsterdam tussen de oorlogen aan de hand van het levensverhaal van mijn grootvader, en De vrijheid van de grens (2016), een verkenning van het belang van grenzen voor een open samenleving.

Erfgoedwandeling De Spaanse Kroonweg – Leuven

DSC03674

Open Monumentendag  werd een wandeldag dit jaar. De keuze viel op een Erfgoedwandeling De Spaanse Kroonweg (14.4 km) bereikbaar vanuit het NMBS-station in Leuven. Via de Martelarenlaan (achteruitgang van het station) rechts naar de Tiensesteenweg vervolgens verder rechts over de spoorwegbrug en links de Tivolistraat in. De eigenlijke start van de route is het Heilig Hartinstituut, aan de Naamsesteenweg 355 in Heverlee (Leuven) maar het was op de Tiensesteenweg dat ik inpikte op het wandeltraject. De route verbindt twee prachtige sites met name die van het Heilig Hartinstituut en van de Parkabdij.  Dat de eerste site mij dierbaar is, heeft te maken met de studietijd (1962/1963 -1970) die ik er doorbracht en de leefgemeenschap van het internaat waar ik gedurende diezelfde jaren deel van mocht uitmaken. Maar laat ik een aantal foto’s van de route delen dan wordt duidelijk hoe in het ruime gebied tussen klooster en abdij  ‘het gezag van het hart nog steeds kleine en grote wonderen doet’. De bovenstaande  routelink geeft dan weer alle wetenswaardigheden over de belangrijke historische locaties van dit traject tussen de invalswegen van Tienen en Namen naar Leuven.

Stedelijke begraafplaats – Oorlogsgedenkteken Augustusdagen 1914 – Louis Jotthier (1866 -1934)

Het oorlogsgedenkteken is centraal in een rond plantsoen gelegen en opgetrokken in Euvillesteen in de vorm van een pseudo-obelisk met hoge basis en op de licht-konische zijden taferelen in half- en hoogreliëf, kwaliteitsvol en realistisch uitgewerkt, de hulde aan de slachtoffers, het leven aan het front en de brand van Leuven verbeeldend, en symbool voor moed, zelfopoffering en overwinning.

Dat Leuven dappere verzetsmannen en -vrouwen had gedurende de oorlog 1940 -1945 leert je de informatie over de Pleinstraat die eigenlijk Damanstraat zou moeten heten. Via de Philipssite, de Sportoase, de Geldenaaksebaan (de Sint-Norbertusschool), de Pakenstraat (O.-L-Vrouw van de Troostkerk), de Leeuwerikenstraat, de Hertogstraat en de Parkboslaan brengt rechts een voetweg je bij de hoofdingang van het Heilig Hartinstituut met onthaal in het Helleputgebouw (1894) een ontwerp van de Leuvense architect en politicus Joris Helleputte.

Helleputgebouw (1894) – neogotische stijl.
Helleputgebouw – kloostervleugel (1901)
Flos Campi (Veldbloem) in 1953 ontworpen door de Leuvense architect Victor Broos

Het gebouw was bestemd voor de Landbouwhuishoudschool. Vandaag zijn er de leslokalen van het Departement Lerarenopleiding en een gedeelte van het internaat in ondergebracht.

De Boodschapkapel (1932) een klassevol erfgoed in het hart van de site.

De Boodschapkapel, een ontwerp van Flor Van Reeth, samen met glazenier Eugeen Yoors en interieurontwerper Rie Haan, allen van de Pelgrimbeweging, onlokte in 1932 meteen zeer lovende woorden aan de pers. Terecht want wie deze oase van zuiders, warm licht binnengaat weet zich meteen opgenomen in een harmonieus samenspel van vormen en kleuren dat verstilt en ontroert. Albert Servaes schilderde voor de kapel in 1938 een unieke kruisweg. Ook het schilderij de ‘Boodschap’ in de ontvangstruimte van het onthaal is van zijn hand.

De Calvarielaan, een dreef met lindebomen sinds 1995 beschermd als landschappelijk erfgoed.

Voorbij aan de hoeve, het moderne wetenschapsblok met de de labo’s voor fysica en scheikunde (166 zonnepanelen op de zuidelijke dakhelling zorgen hier vandaag voor groene stroom) en de lokalen voor het internaat leidt de route naar de lindendreef en het kerkhof van de zusters. Langs de linkerkant van de dreef bevindt zich de campus van de Departementen Lerarenopleiding en Economisch Hoger Onderwijs van de Katholieke Hogeschool van Leuven.

Kerkhof van de zusters.

Achter het kerkhof verlaat de route het domein van het Heilig Hartinstituut. Op de grens bevindt zich langs de Kerspelstraat een Kapelletje gewijd aan O.-L.-Vrouw van Banneux hier gebouwd na de behouden afloop van WO II. Rechts van de Kerspelstraat, in de verte, zicht op het klooster van de missiezusters van De Jacht die het domein (12 ha) in 1928 kochten van de gesekwestreerde goederen van de hertog van Arenberg.

Kapel O.-L.-Vrouw van Banneux met in de verte het klooster De Jacht.

Aan het einde van de Kerspelstraat links de Bierbeekpleindreef inslaan langs het Commonwealth oorlogskerkhof voor geallieerde soldaten, vooral bemanning van de luchtvloot die rond Leuven sneuvelde. Een vijftigtal van deze slachtoffers overleed in het 101 British General Hospital dat 1944 -1945 in het Heilig Hartinstituut was ondergebracht.

Commonwealth War Graves – links één van de twee schuilhuisjes bij de ingang.

Verder langs de Bierbeekpleindreef loopt het traject rechts voorbij aan de stadsbegraafplaats van Heverlee De Jacht (Leuven) en links de Kazerne de Hemptinne. Op het kruispunt met de Hertogstraat oversteken en het geasfalteerde smalle fietspaadje nemen naar de Milseweg.

Fietspaadje dat eindigt op de Milseweg.

Verder de Milseweg aflopen en rechts de Abdijdreef instappen naar de site van de Abdij van het Park met de vijvers, de watermolen, het neerhof, de tiendenschuur, de biowinkel ‘De wikke‘ en de abdijkerk.

De watermolen en de vijvers van de abdij.
De Sint-Janspoort toegang tot het neerhof van de abdij.

Via de Norbertijnenweg en de vijvers terug naar de Abdijstraat en onder de spoorwegtunnel door naar de Hoegaardenstraat (Duivelshoeve) en rechts de Ziekelingenstraat in naar de Oude Baan

Ziekelingenstraat

De overlevering vertelt dat de Hertog van Alva (Spaanse generaal en landvoogd van den Nederlanden) hier zijn tegenstanders ophing en vervolgens in het moeras, het gebied tussen de grote en de kleine beek, gooide. Het was ook de plek waar zich aan het einde bij de Oude Baan (naar Tienen) een leprozerie bevond. Melaatsen werden in de middeleeuwen ver van de stadskern ondergebracht.
Via de Molweg waar in ‘de Root’, arbeidershuizen die in ’14-’18 in brand werden gestoken, veel burgerslachtoffers vielen en nu de C&A is, naar Kasteel Bunswyck en afspanning De Mol, nu restaurant Zita (Tiensesteenweg), terug langs de Molstraat naar de Oude Baan, de Philipsstraat en de Hoegaardenstraat (oude heirbaan Leuven-Hoegaarden) waar zich rechts de afspanning De Spaanse Kroon (1777) bevindt.

Afspanning De Spaanse Kroon 1777 in de Hoegaardenstraat.

Het verlengde van de Hoegaardenstraat is de Brugstraat waarvan men het laatste stuk de Adjudant Harboortstraat noemde als eerbetoon aan Adjudant Harboort die in de Brugstraat, 1 woonde en zwaar gewond werd in Sallenelles (Frankrijk) in augustus 1944 terwijl hij op kop van zijn peleton de weg vrijmaakte van mijnen. Dit alles gebeurde onder het vuur van de vijand en had als bedoeling een ander peleton met pantserauto’s en infanterie door te laten. Zijn rechterhand, pols en rechterbeen werden afgerukt door de ontploffing van een mijn nadat hij al meer dan 12 andere mijnen had uitgeschakeld. Ondanks deze afgrijselijke verwondingen bleef hij nog verder instructies geven aan zijn peleton om de opmars te vergemakkelijken.

Deze wandeling confronteerde me met een ver en nabij verleden van oorlog, verdriet en verlies maar ook met hoop, troost, vertrouwen en veerkracht.  Wie deze zuidoostelijke hoek van Groot-Leuven wil leren kennen moet deze wandeling beslist op zijn wandellijst zetten.