Atlantic – Jan Willem van Ewijk ****

 

Op een verregende zondagavond in PSK Brussel naar een filmpremière kunnen dankzij KNACK CLUB – vrijkaarten, dat is mooi.  Als het dan ook nog om een mooie, poëtische prent als ATLANTIC van Jan-Willem van Ewijk  gaat, is dat tweemaal mooi.  Een uitmuntende cinematografie en poëtisch gevoelige karaktertekening van een Marokkaanse jonge man Fettah (32), die op z’n surfplank de oceaan wil oversteken, gedreven door een onstilbaar verlangen naar  de vrouw – vriendin van Jan Willem – die hem aan zijn overleden moeder herinnert. Het leven zoals het is in een pittoresk Marokkaans kustdorpje waar Europese en Amerikaanse surfers de wilde golven komen bedwingen op hun planken en de lokale bevolking door hun aanwezigheid beïnvloeden. De jongeren uit het dorp leren ook surfen met achtergelaten, gescheurde zeilen die ze repareren. Eentje, Fettah,  wil ook weg. Zal hij die overtocht halen?

Mooie klassieke filmmuziek van Vlaamse componist Piet Swerts.

Jan-Willem van Ewijk over Atlantic (2014) in De Filmkrant

Facing your DNA – Het gelaat van DNA – dr. ir. Peter Claes – VAM*****

                                                                                                                                                                          Beelden uit een Japanse documentaire over de nieuwe techniek

Mensen zijn subjectieve wezens die continue elkaar trachten te ontcijferen, doorgronden en te identificeren. In deze context is het menselijk gelaat tot het meest informatieve deel van ons lichaam uitgegroeid. Ons gelaat is als het ware een biologische spiegel en reclamepaneel van onze emoties, intenties, leeftijd, geslacht, achtergrond, verwantschap en gezondheid, in één woord van onze onderliggende genetica.

Er zijn duidelijke bewijzen dat ons uiterlijk en meer specifiek ons gelaat het resultaat zijn van ons DNA. Zo zijn er sterke gelijkenissen tussen tweelingen en tussen familieleden.   Er zijn consistente verschillen tussen man en vrouw alsook tussen populaties verspreid over de wereld. Verder zien we duidelijk gemeenschappelijke gelaatskarakteristieken in genetische afwijkingen. Vanuit al deze bewijsstukken moet het dus in princiep mogelijk zijn een gelaat te ‘construeren’ vanuit het DNA. Dit biedt interessante toepassingen bij forensische onderzoeken om bijvoorbeeld een mogelijke dader te identificeren.
In deze voordracht nam Peter Claes ons mee, doorheen de wetenschap en de relatie tussen ons DNA en ons gelaat en werd getoond hoe we deze kennis kunnen gebruiken om een gelaat te voorspellen vanuit DNA.  Tijdens de voordracht werden een aantal toepassingen van deze technologie geïllustreerd.1

“Ons gelaat is de toegang tot een zeer groot deel van ons wezen. Het geeft informatie over onze gezondheid, geslacht, emoties, noem maar op. Het is dus ook heel complex. Toch werd het tot nu toe vaak beschreven met redelijk simplistische parameters: de lengte van de neus, de kleur van de ogen, de afstand tussen de mondhoeken, … Ook de vormelijke kenmerken die konden voorspeld worden op grond van genetische informatie waren beperkt. Daarmee kom je nooit tot een goede beschrijving of tot een betrouwbare weergave door een computer. Dat moest beter kunnen.”

“We hebben ons onderzoek gebaseerd op een rijkere genetische basis. Zo hebben we twintig genen kunnen aanwijzen die een invloed hebben op de vorm van ons gelaat. Dat betekent natuurlijk nog geen volledige bepaling: ook andere genen, onze leeftijd, de omgeving, onze leefgewoonten enzovoort hebben een invloed op de uiteindelijke vorm van het gezicht. Maar het is in elk geval een degelijk vertrekpunt.”

“We hebben die genetische informatie getoetst aan 3D-foto’s van een testgroep van 600 vrijwilligers van gemengd Afrikaans-Europese origine. Dat is een interessante populatie voor dit soort onderzoek omdat ze nog maar recent gedivergeerd zijn, waardoor je makkelijker genetische variabelen kunt opsporen die de vorm van het gezicht bepalen. Op de 3D-foto’s van die vrijwilligers hebben we een rasterpatroon met 7.000 meetpunten aangebracht. Dat maakt uiteraard een veel nauwkeuriger beschrijving van de gelaatsvorm mogelijk dan de negen meetpunten die tot nu toe meestal gebruikt werden …”

“De informatie uit het DNA en uit de grondige gelaatsmetingen hebben we, samen met gegevens over het geslacht en de genomische afkomst van de proefpersonen, verwerkt in een programma. Daardoor kan je een hoogdimensioneel iets als het gelaat laten correleren met een grote hoeveelheid kleine en onderling gerelateerde informatiepakketjes uit het DNA. Dat maakt op zijn beurt een virtuele reconstructie of voorspelling van het gelaat mogelijk. Die komt, zo leren de eerste ervaringen, heel goed in de buurt van het echte gezicht.”

Niet alleen in de forensische geneeskunde maar ook : “Je zou op zoek kunnen gaan naar het uiterlijk van onze verre voorouders. Je vertrekt daarbij dan van het ‘fossiele DNA’ dat Europeanen wel en Aziaten niet hebben overgeërfd. Daaruit kan je vervolgens de genen isoleren die voor gelaatstrekken coderen, wat een realistisch beeld van onze Neandertal-voorouders zou kunnen opleveren.” 2

Men kan zelfs de Future Identity van het ongeboren kind voorspellen. Peter Claes krijgt in dat verband soms vragen van fertiliteitsklinieken (vooral Russische) die het als gadget aan hun klanten willen aanbieden. Op een ogenblik dat in mijn mailbox gisterenochtend het Knack-artikel ‘ ‘s Werelds eerste genetisch gemanipuleerde embryo’s zijn Chinees’ binnenkwam en  ‘designerbaby’ niet langer een sciencefictionbegrip leek, is Pater Claes’ standpunt formeel: dat wat de identiteit van ons mensen uitmaakt, namelijk onze individuele verschillen, zou compleet verdwijnen. We zouden geen identiteit meer hebben maar er allemaal identiek (en dus oersaai) gaan uitzien want iedereen zou de meest ideale kenmerken voor zijn baby willen. Trouwens op dit ogenblik bestaat er nog een zeer grote variëteit in de wetgeving van verschillende landen in wat voorspeld mag worden. Wetten moeten wat dat betreft aangepast, herzien worden. Natuurlijk brengt dit onderzoek ook ethische debatten op gang. Wie de techniek van deze onderzoekers beter wil leren kennen, kan in het wetenschappelijk tijdschrift Plos Genetics een beschrijving vinden van hun materiaal en methode, vergezeld van verduidelijkend beeldmateriaal. De onderzoekers zijn blij met het tot nog toe behaald resultaat maar beseffen dat er nog vele jaren van fine-tuning en uitbreiding nodig zijn om de bovenstaande toepassingen concreet te kunnen maken. Het publiek was in elk geval getuige van een actuele en interessante wetenschappelijke uiteenzetting.

downloadPeter Claes behaalde een doctoraat in de ingenieurswetenschappen – in de discipline medische beeldverwerking. Tijdens zijn doctoraat ontwikkelt hij software voor gelaatsreconstructie, vertrekkend van de schedel van het slachtoffer, die moet helpen bij slachtofferidentificatie. Na zijn doctoraat zal hij als onderzoeker werken aan de Universiteit van Melbourne, Australië. Daar ontwikkelt hij een eigen onderzoekslijn en visie met fundamentele interesse in het herkennen van “patronen”  binnen het domein van biologie en computationele beeldverwerking. Momenteel maakt hij deel uit  van het onderzoekkader binnen de KU Leuven en is hij “honorary onderzoeker” aan het Murdoch Children’s Research Institute, Melbourne, Australië.  De motivatie achter zijn onderzoek is creativiteit en de mogelijkheid om biologische fenomenen en relaties in beeld te brengen

1 www.vamechelen.be

2 Campuskrant KULeuven, 26 maart 2014

House of Splendid Isolation – Huis van volmaakte eenzaamheid – Edna O’Brien***

House of Splendid  Isolation, 1995 van de Ierse Edna O’Brien, vertaald als Huis van volmaakte eenzaamheid door Anneke van Huisseling  voor De Bezige Bij, werd in de jaren negentig op kwaadaardige kritiek in de Engelse pers onthaald. Het verhaal vertelt hoe de bedlegerige Josie in haar vervallen landhuis de deur ziet opengaan en een hoofd met een bivakmuts verschijnt. Ze weet wie het is. McGreevy, bloedig strijder voor een verenigd Ierland, die haar eenzame huis als schuilplaats heeft gekozen. Hij treedt ongevraagd haar wereld binnen. O’ Brien werd verweten het IRA-terrorisme gunstig gezind te zijn en aan te zetten tot geweld met haar roman. Ondertussen kenden The Troubles, zoals deze strijd in Engeland werd genoemd, het Goede Vrijdag-akkoord van 10 april 1998 en de verklaring van het IRA in juli 2007 dat het definitief stopte met zijn gewapende verzet. De feiten in O’Briens roman behoren vandaag dus tot de geschiedenis van het Ierse eiland. De Engelse kritiek die destijds deze roman betrof, was onterecht. O’Brien (65 op dat ogenblik) was geïntrigeerd door de sociale oorzaken en drijfveren van IRA-strijders als Mc Greevy en bekeek de situatie in haar homeland vanuit verschillende invalshoeken. Dat is haar goed recht als schrijfster. Ook al is het niet haar beste roman, de uit county Clare afkomstige in London residerende ‘doyenne’ van de Ierse literatuur, engageert zich in deze roman om de verdeeldheid van Ierland en van de individuele Ierse ziel te vatten. Daarin is zij dan ook meer dan  geslaagd.

Enkele recensies:

House of Splendid Isolation is a more adventurous novel than O’Brien’s moving story Time and Tide, which won the Writers’ Guild Prize for fiction last year (1993, BK). The fractured narrative of this novel forces the reader to keep refocussing on different people who emit different signals at different times, while the ebb and flow of Irish history washes through the flashbacks, day- dreams and reminiscences. It is what O’Brien calls ‘the yeast of memory’ which drives her novel towards its tragic and inevitable conclusion. 1

Powerful, however, is the elegiac voice on themes of womanly love, the tale’s psychological acuity and the re-creation of a haunted landscape. In these respects, O’Brien still works her Celtic enchantments.2

The house is symbolic, the priest is symbolic, Josie’s marriage and her sex life and her abortion are symbolic. And so is Paud: a half-wit Fenian changeling who, with the best intentions, creates havoc and heartbreak wherever he goes. He is the child of history and of fanatic devotion. Like the Irish terrorist, he destroys what he worships. The symbolism is obvious and this, alas, is the novel’s weakness.3

As part of the research for her 1994 novel House of Splendid Isolation, which is about a terrorist who goes on the run, she visited Dominic “Mad Dog” McGlinchey, an IRA man who claimed to have shot 30 people, in prison; she also wrote a warm profile of Gerry Adams for the New York Times and, in 1996, attended the Sinn Féin conference (predictably, an entirely baseless rumour circulated that she had romantic feelings for both these men). Unsurprisingly, these activities did not win her many friends, particularly in Ireland, where it was felt that her nationalism was naive. “Yes, I got a lot of stick,” she says. “The Irish were furious with me.” But she found McGlinchey, who was shot dead in 1994, to be a “grave and reflective man”, and Adams to be “thoughtful about things, not bloodthirsty; I met him at a point when he was trying to rein in his army”, and she was determined to say so. When Labour came to power, she contacted Blair and, later, Brown, both of whom invited her to Downing Street. What did she tell them? “Only what I felt, which is that on this side of the sea, there was only one enemy, the IRA, whereas on the other side, there were several: not just the terrorists, but the police, too, and the machinery of government. In opposition, Blair was a Pontius Pilate over Ireland; he never took it up. But what he did as prime minister was remarkable, a huge thing.”4

Edna O’Brien mag dan wel in de alom aanwezige schaduw van literaire giganten als Joyce en Beckett schrijven, haar stem is al jaren welluidend en indringend. Zij prikkelt de zinnen. In Huis van volmaakte eenzaamheid betekent de komst van vrijheidsstrijder/terrorist/gijzelnemer McGreevy een verscherping van de zintuigen van gijzelaarster Jodie. Dankzij zijn aanwezigheid krijgt zij ‘zwermen van herinneringen’ en ruikt en voelt ze intenser. Ze gaat een dagboek bijhouden: indrukwekkende observaties en overpeinzingen die weer indirect verwijzen naar de Molly Bloom-achtige roman Night (1972): een stroom rake impressies en associaties over liefde en verlies. Maar wie Edna O’Brien leest boekt winst.5

  1. The Indepent.co.uk: The Yeast of Irish Memory: ‘House of Splendid Isolation’ by Susan Elkin
  2. Publishersweekly.com: House of Splendid Isolation, Edna O’Brien by Farrar Straus Giroux
  3. The New York Times.com: The Terrorist and the Lady by John L’Heureux
  4. The Guardian.com: Edna O’Brien: ‘A writer’s imaginative life commences in childhood’ by Rachel Cooke
  5. De Groene Amsterdammer.nl: Voorwaardelijk weg uit Ierland door Graa Boomsma